در فارسی، می توان مصدرها را برا یِ بیان ِ کلّی یِ کنش‌ها (فعل‌ها) در نقش ِ اسم به کار برد. برا یِ مثال، خاندن ِ کتاب، بردن ِ ماشین‌حساب به جلسه یِ امتحان، دوست‌داشتن ِ همه، مۏضوع‌ها ای کلّی را بیان می کنند. یا جمله یِ «دیدم، که رفت» را می توان به صورت ِ «رفتن اش را دیدم» باز نوشت.

در این کاربرد، می توان کنشگر (فاعل) یا کنش‌دیده (مفعول) را به شکل ِ اضافه با مصدر همراه کرد؛ به همین علّت، ممکن است گاه ای ابهام‌زا باشد؛ چۆن مشخّص نیست، واژه یِ اضافه‌شده به مصدر کنشگر است یا کنش‌دیده. این ابهام زمان ای رخ می دهد، که کنشگر ۆ کنش‌دیده، هر دۆ، جان‌دار باشند، یا هر دۆ بی‌جان؛ برا یِ مثال، «او» در «دوست‌داشتن ِ او از رو یِ هوس است»، که می تواند به دۆ صورت تعبیر شود:

• علاقه یِ او از رو یِ هوس است. [کنشگر: او، کنش‌دیده: نامعلوم]
• علاقه به او از رو یِ هوس است. [کنشگر: نامعلوم، کنش‌دیده: او]

هم به علّت ِ یادشده، و هم نیاز به آوردن ِ کنشگر ۆ کنش‌دیده هم‌زمان با هم، شکل ِ دیگر ای از این کاربرد ِ مصدر نیز وجود دارد، که کنش‌دیده پیش از آن می آید، و کنشگر به آن اضافه می شود؛ یعنی کتاب-خاندن، کتاب-خاندن ِ بچّه‌ها، ماشین‌حساب-بردن به جلسه یِ امتحان، ماشین‌حساب-بردن ِ دانش‌جویان، همه-را-دوست‌داشتن، و مانند ِ آن.

همان‌گونه که از این نمونه‌ها پیدا'ست، «را» یِ کنش‌دیده اغلب حذف می شود، و گاه نه. در فارسی اسم‌ها سه دسته اند: جنس، شناس، ناشناس. به نظر می رسد، نشانه یِ «را» در این کاربرد تنها پس از اسم ِ جنس حذف می شود، یعنی زمان ای که نۏع ِ کلّی یِ یک چیز منظور است.

Dar fârsi, mi tavân masdarhâ râ barâ ye bayân e kolli ye koneŝhâ (feëlhâ) dar naqŝ e esm be kâr bord. Barâ ye mesâl, xândan e ketâb, bordan e mâŝinhesâb be jalase ye emtehân, dustdâŝtan e hame, mowzuëhâ i kolli râ bayân mi konand. Yâ jomle ye “Didam, ke raft,” râ mi tavân be surat e “Raftan aŝ râ didam,” bâz neveŝt.

Dar in kârbord, mi tavân koneŝgar (fâel) yâ koneŝdide (mafúl) râ be ŝekl e ezâfe bâ masdar hamrâh kard; be hamin ellat, momken ast gâh i ebhâmzâ bâŝad; con moŝaxxas nist, vâĵe ye ezâfeŝode be masdar koneŝgar ast yâ koneŝdide. In ebhâm zamân i rox mi dehad, ke koneŝgar o koneŝdide, har do, jândâr bâŝand, yâ har do bijân; barâ ye mesâl, u dar “dustdâŝtan e u az ru ye havas ast”, ke mi tavânad be do surat taëbir ŝavad:

• Alâqe ye u az ru ye havas ast. [koneŝgar: u, koneŝdide: nâmaëlum]
• Alâqe be u az ru ye havas ast. [koneŝgar: nâmaëlum, koneŝdide: u]

Ham be ellat e yâdŝode, va ham niyâz be âvardan e koneŝgar o koneŝdide hamzân bâ ham, ŝekl e digar i az in kârbord e masdar niz vojud dârad, ke koneŝdide piŝ az ân mi âyad, va koneŝgar be ân ezâfe mi ŝavad; yaëni ketâb-xândan, ketâb-xândan e baccehâ, mâŝinhesâb-bordan be jalase ye emtehân, mâŝinhesâb-bordan e dâneŝjuyân, hame-râ-dustdâŝtan, va mânand e ân.

Hamângune ke az in nemunehâ peydâ’st, “râ” ye koneŝdide aĝlab hazf mi ŝavad, va gâh na. Dar fârsi esmhâ se daste and: jens, ŝenâs, nâŝenâs. Be nazar mi rasad, neŝâne ye “râ” dar in kârbord tanhâ pas az esm e jens hazf mi ŝavad, yaëni zamân i ke nowë e kolli ye yek ciz manzur ast.

«جای‌گزین» و «جانشین» دۆ صفت ِ تقریبن هم‌معنا هستند، امّا کاربرد ِ آن‌ها در جمله بسیار متفاوت است. با اندک ای دقّت می توان در یافت، که این تفاوت از دۆمعنایی-بودن ِ «جای‌گزینی» بر  می آید، که «جانشینی» تنها با یک ای از آن‌ها برابری می کند.

جای‌گزینی یِ یک چیز/کس به معنا یِ حذف ِ آن چیز/کس، و قرارگرفتن ِ چیز/کس ِ تازه به جا یِ آن است؛ حال آن که جانشینی یِ یک چیز/کس به معنا یِ قرارگرفتن ِ آن چیز/کس به جا یِ چیز/کس ِ پیشین است.

برا یِ مثال، «جای‌گزینی یِ لامپ ِ هالۆژن با ال‌ای‌دی» به معنا یِ کنارگذاشتن ِ هالۆژن و جانشینی یِ ال‌ای‌دی'ست؛ در این صورت، هالۆژن جای‌گزین می شود، و ال‌ای‌دی جانشین. با این همه، ال‌ای‌دی هم می تواند جای‌گزین ِ هالۆژن باشد؛ در نتیجه، هم جای‌گزین باشد، هم جانشین!

پس، این مفهوم را به سه شکل می توان بیان کرد:

۱. جای‌گزینی یِ هالۆژن: امروزه لامپ‌ها یِ هالۆژن با ال‌ای‌دی جای‌گزین می شوند.

۲. جای‌گزینی با ال‌ای‌دی: امروزه لامپ‌ها یِ ال‌ای‌دی جای‌گزین ِ هالۆژن می شوند.

۳. جانشینی یِ ال‌ای‌دی: امروزه لامپ‌ها یِ ال‌ای‌دی جانشین ِ هالۆژن می شوند.

“Jâygozin” va “jâneŝin” do sefat e taqriban hammaënâ hastand, ammâ kârbord e ânhâ dar jomle besiyâr motafâvet ast. Bâ andak i deqqat mi tavân dar yâft, ke in tafâvot az domaënâi-budan e “jâygozini” bar mi âyad, ke “jâneŝini” tanhâ bâ yek i az ânhâ barâbari mi konad.

Jâygozini ye yek ciz/kas be maënâ ye hazf e ân ciz/kas, va qarârgereftan e ciz/kas e tâze be jâ ye ân ast; hâl ân ke jâneŝini ye yek ciz/kas be maënâ ye qarârgereftan e ân ciz/kas be jâ ye ciz/kas e piŝin ast.

Barâ ye mesâl, “jâygozini ye lâmp e hâloĵen bâ LED” be maënâ ye kenârgozâŝtan e hâloĵen va jâneŝini ye LED’st; dar in surat, hâloĵen jâygozin mi ŝavad, va LED jâneŝin. Bâ in hame, LED ham mi tavânad jâygozin e hâloĵen bâŝad; dar natije, ham jâygozin bâŝad, ham jâneŝin!

Pas, in mafhum râ be se ŝekl mi tavân bayân kard:

1. Jâygozini ye hâloĵen: Emruze lâmphâ ye hâloĵen bâ LED jâygozin mi ŝavand.

2. Jâygozini bâ LED: Emruze lâmphâ ye LED jâygozin e hâloĵen mi ŝavand.

3. Jâneŝini ye LED: Emruze lâmphâ ye LED jâneŝin e hâloĵen mi ŝavand.

دۆ واژه یِ درد ۆ اثر در فارسی با فعل‌ها یِ گوناگون ای به کار می روند، که معناها و کاربردها یِ متفاوت ای دارند.

درد

دردگرفتن: پیدایش ِ درد از درون؛ «این را که بر می دارم، دست ام درد می گیرد.»

دردآمدن: پیدایش ِ درد بر اثر ِ کنشگر ِ بیرونی؛ «نه زن! درد می آید.»

دردکردن: وجود ِ درد؛ «دست ام درد می کند.»

(به)دردآوردن: تۏلید ِ درد؛ «نوشتن با این مداد دست ِ آدم را (به) درد می آورد.»

دردداشتن: ۱. احساس ِ جان‌دار از درد؛ «هنوز هم درد دارم؛» ۲. توانایی یِ دردآوری؛ «آمپول درد دارد.»

دردکشیدن: برتافتن ِ درد، یا تاب‌آوردن در برابر اش؛ «درد می کشد، و لی دم بر نه می آورد.»

اثر

اثرگذاشتن بر: دگرگون‌سازی یِ جزئی یِ چیز/کس ای، چه فیزیکی و چه ورافیزیکی؛ «باید دۆباره بی ی-اندیشم، حرف‌ها ی-ات بر من اثر گذاشت.»

اثرکردن در: کارگر-افتادن؛ به-نتیجه-رسیدن ِ اثرگذاری یِ چیز/کس ای [اثر ِ کامل]؛ «نظر ام عوض شد، حرف‌ها ی-ات در من اثر کرد.»

اثرداشتن بر: توانایی یِ اثرگذاری؛ «به نظر ات این کار اثر ای بر این فرآیند دارد؟»

اثرگرفتن/پذیرفتن از: احساس ِ کنش‌دیده از اثرگذاری؛ «این نویسنده از نوشته یِ من اثر گرفته است.»

Do vâĵe ye dard o asar dar fârsi bâ feëlhâ ye gunâgun i be kâr mi ravand, ke maënâhâ vo kârbordhâ ye motafâvet i dârand.

Dard

Dardgereftan: peydâyeŝ e dard az darun; “In râ ke bar mi dâram, dast am dard mi girad.”

Dardâmadan: peydâyeŝ e dard bar asar e koneŝgar e biruni; “Na zan! Dard mi âyad.”

Dardkardan: vojud e dard; “Dast am dard mi konad.”

(Be)dardâvardan: towlid e dard; “Neveŝtan bâ in medâd dast e âdam râ (be) dard mi âvarad.”

Darddâŝtan: 1. ehsâs e jândâr az dard; “Hanuz ham dard dâram;” 2. tavânâi ye dardâvari; “Âmpul dard dârad.”

Dardkeŝidan: bartâftan e dard, yâ tâbâvardan dar barâbar aŝ; “Dard mi keŝad, va li dam bar ne mi âvarad.”

Asar

Asargozâŝtan bar: degargunsâzi ye jozí ye ciz/kas i, ce fiziki va ce varâfiziki; “Bâyad dobâre bi y-andiŝam, harfhâ y-at bar man asar gozâŝt.”

Asarkardan dar: kârgar-oftâdan; be-natije-rasidan e asargozâri ye ciz/kas i [asar e kâmel]; “Nazar am avaz ŝod, harfhâ y-at dar man asar kard.”

Asardâŝtan bar: tavânâi ye asargozâri; “Be nazar at in kâr asar i bar in farâyand dârad?”

Asargereftan/paziroftan az: ehsâs e koneŝdide az asargozâri; “In nevisande az neveŝte ye man asar gerefte ast.”

ترجمه یِ دۆ واژه یِ under-predicted و over-predicted ‏در متن‌ها یِ تخصّصی، دقّت ِ دۆچندان می طلبد. ترجمه یِ لفظی یِ این دۆ واژه «کم-پیش‌بینی‌شده» و «بیش-پیش‌بینی‌شده» است؛ امّا این واژه‌ها در فارسی شاید چندان معنادار نه باشند. برا یِ مثال:

دیده شد، که داده‌ها یِ آزمایشگاهی برا یِ رژیم ِ جریان ِ آشفته، با رابطه یِ گنییلینسکی کم پیش‌بینی شده بودند.

امّا با تغییر ِ سبکِ ترجمه می توان جمله را معنادارتر ۆ رۏشن‌تر کرد:

داده‌ها یِ آزمایشگاهی برا یِ رژیم ِ جریان ِ آشفته بیش‌تر از پیش‌بینی یِ رابطه یِ گنییلینسکی بود.

همین تضادّ ِ ظاهری'ست، که شاید ما را به اشتباه بی ی-اندازد؛ کم-پیش‌بینی‌شده به معنا یِ کم‌تر از پیش‌بینی نیست، بل که پیش‌بینی کم بوده، و اندازه یِ واقعی بیش‌تر از اندازه یِ پیش‌بینی‌شده بوده است.

همین گونه، بیش-پیش‌بینی‌شده نه به معنا یِ بیش‌تر از پیش‌بینیی، که پیش‌بینی یِ بیش‌تر است، و اندازه یِ واقعی کم‌تر از اندازه یِ پیش‌بینی‌شده بوده است.

Tarjome ye do vâĵe ye ‘under-predicted’ va ‘over-predicted’ dar matnhâ ye taxassosi, deqqat e docandân mi talabad. Tarjome ye lafzi ye in do vâĵe “kam-piŝbiniŝode” va “biŝ-piŝbiniŝode” ast; ammâ in vâĵehâ dar fârsi ŝâyad candân maënâdâr na bâŝand. Barâ ye mesâl:

‘The experimenral data for the turbulent flow regime was found to be under-predicted by the Gnielinski correlation.’

Dide ŝod, ke dâdehâ ye âzmâyeŝgâhi barâ ye reĵim e jarayân e âŝofte, bâ râbete ye Geniyelinski kam piŝbini ŝode budand.

Ammâ bâ taĝyir e sabk e tarjome mi tavân jomle râ maënâdârtar o rowŝantar kard:

Dâdehâ ye âzmâyeŝgâhi barâ ye reĵim e jarayân e âŝofte biŝtar az piŝbini ye râbete ye Geniyelinski bud.

Hamin tazâdd e zâheri’st, ke ŝâyad mâ râ be eŝtebâh bi y-andâzad; kam-piŝbiniŝode be maënâ ye kamtar az piŝbinihâ nist, bal ke piŝbinihâ kam bude, va andâze ye vâqei biŝtar az andâze ye piŝbiniŝode bude ast.

Hamin gune, biŝ-piŝbiniŝode na be maënâ ye biŝtar az piŝbini, ke piŝbini ye biŝtar ast, va andâze ye vâqei kamtar az andâze ye piŝbiniŝode bude ast.

ترکیب‌ها یِ اضافی ۆ عطفی، دۆ ترکیب ِ پرکاربرد برا یِ ساختن ِ واژه‌ها یِ تازه اند:

باغِ‌وحش، دردِسر، دردِدل، آبِرو، راهِ‌حل، زادِولد؛

سرۆکار، کارۆبار، آب‌ۆگل، دست‌ۆپا، سرۆپا، ساخته‌وپرداخته، رفت‌ۆآمد، پرس‌ۆجو، دوخت‌ۆدوز، تاخت‌ۆتاز، گفت‌ۆگو، شست‌ۆشو، جست‌ۆجو.

گاه، این ترکیب‌ها برا یِ تلفّظ ِ ساده‌تر تغییر می کنند؛ از ترکیب‌ها یِ اضافی «-ِ» (e)حذف می شود، و در ترکیب‌ها یِ عطفی «ۆ» (o) حذف یا به «ا» (â) تبدیل می شود:

کاردستی، آب‌لیمو، اسباب‌بازی، تاکسی‌تلفنی، دۏمیدانی؛

کاه‌گل، شدآمد، برقاطیس (برق‌ۆمغناطیس).

ساده‌ترین راه برا یِ دانستنِ این که ترکیب‌ها یِ اضافی یک واژه یِ مستقلّ اند، یا یک گروهه یِ اسمی، افزودن ِ نشانه یِ جمع ِ «-ها» به آن‌ها'ست. برا یِ مثال، دردِسرها (نه دردها یِ سر) نشان می دهد «دردِسر» یک واژه است ۆ، نه باید فاصله‌دار نگاشته شود؛ در حال ای که، «شیر ِ دریایی» (جمع: شیرها یِ دریایی) یک گروهه یِ اسمی'ست. در مورد ِ ترکیب‌ها یِ عطفی کار ساده‌تر است، کافی'ست به بینیم به یک چیز اشاره دارند، یا بیش‌تر.

پی‌نوشت:

شگفت‌آور این است، که گاه این ترکیب‌ها را با هم اشتباه می گیریم؛ برا یِ مثال، «دۏِمیدانی، دردِدل، زادِولد» را به اشتباه می گوییم دۏۆمیدانی، دردۆدل، زادۆولد؛ به عکس، «گفت‌ۆگو، شست‌ۆشو، جست‌ۆجو» را گفتِ‌گو، شستِ‌شو، جستِ‌جو.

Tarkibhâ ye ezâfi yo atfi, do tarkib e porkârbord barâ ye sâxtan e vâĵehâ ye tâze and:

bâĝevahŝ, dardesar, derdedel, âberu, râhehall, zâdevalad;

sarokâr, kârobâr, âbogel, dastopâ, saropâ, sâxte-vo-pardâxte, raftoâmad, porsoju, duxtoduz, tâxtotâz, goftogu, ŝostoŝu, jostoju.

Gâh, in tarkibhâ barâ ye talaffoz e sâdetar taĝyir mi konand; az tarkibhâ ye ezâfi “e” hazf mi ŝavad, va dar tarkibhâ ye atfi “o” hazf yâ be “â” tabdil mi ŝavad:

kârdasti, âblimu, asbâbbâzi, tâksitelefoni, dowmeydâni;

kâhgel, ŝodâmad, barqâtis (barq-o-meĝnâtis).

Sâdetarin râh barâ ye dânestan e in ke tarkibhâ ye ezâfi yek vâĵe ye mostaqell and, yâ yek goruhe ye esmi, afzudan e neŝâne ye jamë e “-hâ” be ânhâ’st. Barâ ye mesâl, dardesarhâ (na dardhâ ye sar) neŝân mi dehad “dardesar” yek vâĵe ast o, na bâyad fâseledar negâŝte ŝavad; dar hâl i ke, “ŝir e daryâi” (jamë: ŝirhâ ye daryâi) yek goruhe ye esmi’st. Dar mowred e tarkibhâ ye atfi kâr sâdetar ast, kâfi’st be binim be yek ciz eŝâre dârand, yâ biŝtar.

Peyneveŝt:

Ŝegeftâvar in ast, ke gâh in tarkibhâ râ bâ ham eŝtebâh mi girim; barâ ye mesâl, “dow-e-meydâni, dard-e-del, zâd-e-valad” râ be eŝtebâh mi guim dew-o-meydâni, dard-o-del, zâd-o-valad; be aks, “goft-o-gu, ŝost-o-ŝu, jost-o-ju” râ goft-e-gu, ŝost-e-ŝu, jost-e-ju.

نه می دانم چرا به رغم ِ ظهور ِ داستان‌نویسی، و گسترش ِ ساده‌نویسی، درازنویسی ۆ پرگویی همچنان طرف‌دار دارد. به جمله‌ها یِ زیر دقّت کنید:

تلفن ِ همراه خاموش است.

مشترک در دسترس نیست.

شبکه اشغال است.

شماره اشتباه است.

اکنون، آن‌ها را با آن چه هر روز در ارتباط‌ها یِ تلفنی می شنویم، به سنجید؛ داوری با شما:

مشترک ِ … ِ مۏردِنظر ِ شما، در حال ِ حاضر، در دسترس نه می باشد.

مشترک ِ … ِ مۏردِنظر ِ شما دستگاه ِ تلفن ِ همراه ِ خۆد را خاموش کرده است.

شاید شما هم فکر می کنید، بهتر بود این جمله‌ها این‌گونه باشند:

مشترک ِ … ِ مۏردِنظر ِ شما، که چند لحظه پیش، با استفاده از شماره‌گیر ِ تلفن ِ همراه یا ثابت ِ خۆد شماره یِ آن را گرفتید، در حال ِ حاضر در پوشش ِ شبکه یِ سراسری یِ آنتن‌ها یِ ما نیست!

Ne mi dânam cerâ be raĝm e zohur e dâstânnevisi, va gostareŝ e sâdenevisi, derâznevisi yo porgui hamconân tarafdâr dârad. Be jomlehâ ye zir deqqat konid:

Telefon e hamrâh xâmuŝ ast.

Moŝtarak dar dastras nist.

Ŝabake eŝĝâl ast.

Ŝomâre eŝtebâh ast.

Aknun, ânhâ râ bâ ân ce har ruz dar ertebâthâ ye telefoni mi ŝenavim, be sanjid; dâvari bâ ŝomâ:

Moŝtarak e … e mowredenazar e ŝomâ, dar hâl e hâzer, dar dastras ne mi bâŝad.

Moŝtarak e … e mowredenazar e ŝomâ, dastgâh e telefon e hamrâh e xod râ xâmuŝ karde ast.

Ŝâyad ŝomâ ham fekr mi konid, behtar bud in jomlehâ ingune bâŝand:

Moŝtarak e … e mowredenazar e ŝomâ, ke cand lahze piŝ, bâ estefâde az ŝomâregir e telefon e hamrâh yâ sâbet e xod ŝomâre ye ân râ gereftid, dar hâl e hâzer dar puŝeŝ e ŝabake ye sarâsari ye ântenhâ ye mâ nist!

در فارسی، در کل، «آره/بله» برایِ پاسخِ مثبت، و «نه/خیر» برایِ پاسخِ منفی به کار می‌رود.

− دیروز رفتی دانشگاه؟

+ آره، رفتم.
+ نه، نرفتم.

امّا در پاسخ به پرسشِ منفی، «آره/بله» همان معنایِ منفی را می‌رساند؛ در نتیجه، برایِ پاسخِ مثبت «چرا» به کار می‌رود.

− دیروز نرفتی دانشگاه؟

+ چرا، رفتم.
+ نه، نرفتم.

Dar fârsi, dar koll, âre/bale barâ ye pâsox e mosbat, va na/xeyr barâ ye pâsox e manfi be kâr mi ravad.

− Diruz rafti dâneŝgâh?

+ Âre, raftam.
+ Na, na raftam.

Ammâ dar pâsox be porseŝ e manfi, âre/bale hamân maënâ ye manfi râ mi rasânad; dar natije, barâ ye pâsox e mosbat “cerâ” be kâr mi ravad.

− Diruz na rafti dâneŝgâh?

+ Cerâ, raftam.
+ Na, na raftam.

دو واژه‌یِ «سر» و «کار» می‌توانند در ترکیب‌هایِ گوناگون، با فاصله‌گذاری‌هایِ متفاوت، معناهایِ متفاوت ای بسازند:

سرکار

سرکار خانمِ مرادی!
سرکار، من بی‌تقصیر ام.

سروکار

کس ای که خلاف می‌کند، سروکار اش با پلیس و قانون است.
دعا کن سروکار ات با او نیفتد!

سرِکار

م'را سرِکار گذاشته بود؛ همه‌یِ حرف‌های اش سرِکاری بود.
همه‌یِ عمر سرِکار ایم.

سرِ کار

او بود که م'را سرِ کار گذاشت، سرِ همین کار.
هر روز، تا ساعتِ ۳ سرِ کار ام.

Do vâĵe ye sar o kâr mi tavânand dar tarkibhâ ye gunâgun, bâ fâselegozârihâ ye motafâvet, maënâhâ ye motafâvet i be sâzand:

Sarkâr

Sarkâr Xânom e Morâdi!
Sarkâr, man bitaqsir am.

Sarokâr

Kas i ke xelâf mi konad, sarokâr aŝ bâ polis o qânun ast.
Doâ kon sarokâr at bâ u na y-oftad!

Sarekâr

Ma’râ sarekâr gozâŝte bud; hame ye harfhâ y-aŝ sarekâri bud.
Hame ye omr sarekâr im.

Sar e kâr

U bud ke ma’râ sar e kâr gozâŝt, sar e hamin kâr.
Har ruz, tâ sâat e 3 sar e kâr am.

درست و نادرست را زبان‌هایِ دیگر برایِ ما تعیین نمی‌کنند. «یا» برایِ خطاب در فارسی به کار می‌رود – هرچند ریشه‌یِ عربی داشته باشد – مانندِ «یا خدا» یا «یا حضرتِ عبّاس»؛ «ابولفضل» (از أبو الفضلِ عربی) هم در فارسی یک نامِ خاصّ است، که هرگز در هیچ جمله ای به «ابَلفضل» (از أبا الفضلِ عربی) یا «ابِلفضل» (از أبي الفضلِ عربی) تغییر نمی‌کند؛ در نتیجه عبارتِ «یا ابولفضل» در فارسی کاملن درست و بی‌عیب است. 

اگر قرار باشد دستورزبانِ عربی را در فارسی پیاده کنیم، جمله‌یِ «کتاب را به ابولفضل دادم» هم نادرست است و باید به «کتاب را به ابِلفضل دادم» اصلاح شود! آن گاه، اگر فارسی را کنار بگذاریم و عربی صحبت کنیم، شایسته‌تر خاهد بود.

Dorost o nâdorost râ zabânhâ ye digar barâ ye mâ taëyin ne mi konand. “Yâ” barâ ye xetâb dar fârsi be kâr mi ravad – harcand riŝe ye arabi dâŝte bâŝad – mânand e “Yâ Xodâ” yâ “Yâ Hazrat e Abbâs”; “Abolfazl” (az ‘أبو الفضل’ e arabi) ham dar fârsi yek nâm e xâss ast, ke hargez dar hic jomle i be “Abalfazl” (az ‘أبا الفضل’ e arabi) yâ “Abelfazl” (az ‘أبي الفضل’ e arabi) taĝyir ne mi konad; dar natije, jomle ye “Yâ Abolfazl” dar fârsi kâmelan dorost o bieyb ast.

Agar qarâr bâŝad dasturzabân e arabi râ dar fârsi piyâde konim, jomle ye “Ketâb râ be Abolfazl dâdam” ham nâ dorost ast o bâyad be “Ketâb râ be Abelfazl dâdam” eslâh ŝavad! Ân gâh, agar fârsi râ kenâr be’gzârim o arabi sohbat konim, ŝâyestetar xâhad bud.

گاه ای، بحث‌ها ای بر سرِ نادرستیِ واژه‌ها ای چون «انتخابات‌ها» شکل می‌گیرد، که چون خودِ «انتخابات» جمع است، نمی‌توان آن را دوباره جمع بست. امّا چنین نیست!

«انتخابات» شاید در نگاهِ نخست، با دیدنِ نشانه‌یِ جمعِ عربی (-ات)، جمع به نظر برسد، امّا به چند علّت نمی‌توان این واژه را، در فارسی، جمع به شمار آورد:

۱. پس از عددها، اسمِ مفرد می‌آید؛ مانندِ «یک کتاب، دو کتاب»:

من تنها در یک انتخابات شرکت کرده ام.
پارسال دو انتخابات برگزار شد.

اگر «انتخابات» جمع باشد، هر دو جمله‌یِ بالا نادرست است!

۲. «انتخابات» جمعِ «انتخاب» نیست:

۱۸ گزینه این‌جا هست، و تو ۳ انتخاب داری؛ انتخاب‌های ات را بگو.

در مثالِ بالا نمی‌توان «انتخاب‌ها» را با «انتخابات» جای‌گزین کرد.

۳. اگر در معنایِ «انتخابات» هم دقّت کنیم، به رأی‌گیری یا گزینشِ یک یا چند نفر برایِ سِمت یا سمت‌ها ای اشاره دارد؛ که در این معنا نشانه ای از جمع‌بودن نیست؛ در نتیجه، می‌توان «انتخابات‌ها» را برابرِ «رأی‌گیری‌ها/گزینش‌ها» دانست.

با توجّه به دیدگاهِ مدیو آزادی، و آن‌چه در بالا گفته شد، می‌توان چنین نتیجه گرفت، که «-ات» در فارسی دو کارکرد دارد:

۱. ساختنِ جمع از واژه‌هایِ عربی؛ مانندِ حیوانات، ایالات، روحیّات، احساسات؛

۲. پس‌وندِ مجموعه- یا مقوله‌ساز؛ مانندِ عملیّات (مجموعه‌عمل)، غزلیّات (مجموعه‌غزل)^{لغت‌نامه}، تظاهرات (راه‌پیمایی).

می‌بینیم که دسته‌یِ دوم، با این که جمع به نظر می‌رسند، در فارسی جمعِ هیچ واژه ای نیستند، یعنی مفرد ای ندارند؛ برایِ مثال، در فارسی «عملیّه» نداریم، یا منظور از «تظاهرات» چند مرتبه تظاهر نیست.

جالب است، به نظر می‌رسد که «-ات» دارد از پس‌وندِ جمع‌ساز به مجموعه‌ساز گرایش می‌یابد. مثلن، همین حالا هم «روحیّات» گویی فقط بویِ جمع‌بودن نمی‌دهد، و چه بسا فراتر از این است که جمعِ «روحیّه» باشد.

Gâh i, bahshâ i bar sar e nâdorosti ye vâĵehâ i con "entexâbâthâ" ŝekl mi girad, ke con xod e "entexâbât" jamë ast, ne mi tavân ân râ dobâre jamë bast. Ammâ conin nist!

"Entexâbât" ŝâyad dar negâh e noxost, bâ didan e neŝâne ye jamë e arabi (-ât), jamë be nazar be rasad, ammâ be cand ellat ne mi tavân in vâĵe râ, dar fârsi, jamë be ŝomâr âvard:

1. Pas az adadhâ, esm e mofrad mi âyad: mânand e "yek ketâb, do ketâb":

Man tanhâ dar yek entexâbât ŝerkat karde am.
Pârsâl do entexâbât bargozâr ŝod.

Agar "entexâbât" jamë bâŝad, har do jomle ye bâlâ nâdorost ast!

2. "Entexâbât" jamë e "entexâb" nist:

18 gozine injâ hast, va to 3 entexâb dâri; entexâbhâ y-at râ be gu.

Dar mesâl e bâlâ ne mi tavân "entexâbhâ" râ bâ "entexâbât" jâygozin kard.

3. Agar dar maënâ ye "entexâbât" ham deqqat konim, be raëygiri yâ gozineŝ e yek yâ cand nafar barâ ye semat yâ semathâ i eŝâre dârad; ke dar in maënâ neŝâne i az jamëbudan nist; dar natije, mi tavân "entexâbâthâ" râ barâbar e "raëygirihâ/gozineŝhâ" dânest.

Bâ tavajjoh be didgâh e Mediyo Âzâdi, va ân ce dar bâlâ gofte ŝod, mi tavân conin natije gereft, ke "-ât" dar fârsi do kârkard dârad:

1. sâxtan e jamë az vâĵehâ ye arabi; mânand e heyvânât, iyâlât, ruhiyyât, ehsâsât;

2. pasvand e majmue- yâ maqulesâz; mânandd e amaliyyât (majmueamal), ĝazaliyyât (majmueĝazal)^loĝatnâme, tazâhorât (râhpeymâi).

Mi binim, ke daste ye dovom, bâ in ke jamë be nazar mi rasand, dar fârsi jamë e hic vâĵe i nistand, yaëni mofrad i na dârand; barâ ye mesâl, dar fârsi "amaliyye" na dârim, yâ manzur az "tazâhorât" cand martabe tazâhor nist.

Jâleb ast, be nazar mi rasad ke "-ât" dârad az pasvand e jamësâz be majmuesâz gerâyeŝ mi yâbad. Masalan, hamin hâlâ ham "ruhiyyât" gui faqat bu ye jamëbudan ne mi dahad, va ce basâ farâtar az in ast ke jamë e "ruhiyye" bâŝad.