فایرفاکس (همچۆن دیگر مرورگرها) شناسانه ای یکدست برا یِ مرور ِ صفحه‌ها یِ داخلی یِ خۆد دارد. این فرمان‌ها با «about:‎» آغاز می شوند؛ برا یِ مثال، «about:blank» صفحه ای خالی نمایش می دهد.

این فرمان‌ها، گاه، بسیار به‌دردبخۆر اند؛ برا یِ مثال، بازکردن ِ فهرست ِ بارگیری‌ها در یک زبانه، یا در نوار ِ کناری [چه‌گونه؟] به کمک ِ «about:downloads» ساده خاهد بود.

فهرست ِ تقریبن کامل ای از این صفحه‌ها در «about:about» هست، که در این‌جا معرّفی می شوند:

   صفحه‌ها یِ تنظیمی

«about:addons»: مدیریّت/دریافت/به‌روزرسانی یِ افزایه‌ها، تم‌ها، زبان‌ها؛…

   صفحه‌ها یِ اطّلاعاتی

«about:‎»: در باره یِ نسخه یِ فایرفاکس.…

   صفحه‌ها یِ فنّی

«about:buildcondig»: اطّلاعات ِ ساختی یِ نرم‌افزار.…

   گوناگون

«about:home»: آغازه یِ پیش‌فرض ِ فایرفاکس.…

Fâyerfâks (hamcon digar morurgarhâ) ŝenâsâne i yekdast barâ ye morur e safhehâ ye dâxeli ye xod dârad. In farmânhâ bâ ‘about:’ âĝâz mi ŝavand; barâ ye mesâl, ‘about:blank’ safhe i xâli nemâyeŝ mi dehad.

In farmânhâ, gâh, besiyâr be-dard-boxor and; barâ ye mesâl, bâzkardan e fehrest e bârgirihâ dar yek zabâne, yâ dar navâr e kenâri [cegune?] be komak e ‘about:downloads’ sâde xâhad bud.

Fehrest e taqriban kâmel i az in safhehâ dar ‘about:about’ hast, ke dar injâ moarrefi mi ŝavand:

   Safhehâ ye tanzimi

‘about:addons’: modiriyyat/daryâft/beruzrasâni ye afzâyehâ, temhâ, zabânhâ;…

   Safhehâ ye ettelââti

‘about:’: dar bâre ye nosxe ye Fâyerfâks.…

   Safhehâ ye fanni

‘about:buildconfig’: ettelâât e sâxti ye narmafzâr.…

   Gunâgun

‘about:home’: âĝâze ye piŝfarz e Fâyerfâks.…

به هر علّت، شاید به خاهیم صفحه ای (یا حتّا فایل ای) را در نوار ِ کناری یِ فایرفاکس باز کنیم. برا یِ این کار کافی'ست:

۱. صفحه یِ وب یا فایل ِ دل‌خاه را در فایرفاکس باز کنیم؛

۲. آن را ستاره به زنیم (به نشانک‌ها اضافه کنیم)؛

۳. در Properties ِ نشانک، گزینه یِ Load this bookmark in the sidebar را تیک به زنیم.

جالب این است، که اگر وب‌گاه از قالب ِ سازگار با تلفن ِ همراه برخۆردار باشد، در نوار ِ کناری در این قالب به نمایش در خاهد آمد. برا یِ آزمودن ِ این قابلیّت، وب‌گاه ِ OMG! Ubuntu!‎ را باز کنید.

یک مۏرد ِ کاربردی، ترجمان ِ گوگل است، که می توان همواره در نوار ِ کناری داشت؛ تنها محدودیّت اش این است، که باید به دۆ زبان ِ خاص بسنده کرد:

«‎?sl=en&tl=fa» در پایان ِ نشانی زبان ِ مبدأ را انگلیسی، و زبان ِ مقصد را فارسی تعریف می کند.

Be har ellat, ŝâyad be xâhim safhe i (yâ hattâ fâyl i) râ dar navâr e kenâri ye Fâyerfâks bâz konim. Barâ ye in kâr kâfi’st:

1. safhe ye veb yâ fâyl e delxâh râ dar Fâyerfâks bâz konim;

2. ân râ setâre be zanim (be neŝânakhâ ezâfe konim);

3. dar ‘Properties’ e neŝânak, gozine ye ‘Load this bookmark in the sidebar’ râ tik be zanim.

Jâleb in ast, ke agar vebgâh az qâleb e sâzgâr bâ telefon e hamrâh barxordâr bâŝad, dar navâr e kenâri dar in qâleb be nemâyeŝ dar xâhad âmad. Barâ ye âzmudan e in qâbeliyyat, vebgâh e OMG! Ubuntu! râ bâz konid.

Yek mowred e kârbordi, tarjomân e Gugel ast, ke mi tavân hamvâre dar navâr e kenâri dâŝt; tanhâ mahdudiyyat aŝ in ast, ke bâyad be do zabân e xâss basande kard:

“?sl=en&tl=fa” dar pâyân e neŝâni zabân e manbaë râ engelisi, va zabân e maqsad râ fârsi taërif mi konad.

ترجمه یِ دۆ واژه یِ under-predicted و over-predicted ‏در متن‌ها یِ تخصّصی، دقّت ِ دۆچندان می طلبد. ترجمه یِ لفظی یِ این دۆ واژه «کم-پیش‌بینی‌شده» و «بیش-پیش‌بینی‌شده» است؛ امّا این واژه‌ها در فارسی شاید چندان معنادار نه باشند. برا یِ مثال:

دیده شد، که داده‌ها یِ آزمایشگاهی برا یِ رژیم ِ جریان ِ آشفته، با رابطه یِ گنییلینسکی کم پیش‌بینی شده بودند.

امّا با تغییر ِ سبکِ ترجمه می توان جمله را معنادارتر ۆ رۏشن‌تر کرد:

داده‌ها یِ آزمایشگاهی برا یِ رژیم ِ جریان ِ آشفته بیش‌تر از پیش‌بینی یِ رابطه یِ گنییلینسکی بود.

همین تضادّ ِ ظاهری'ست، که شاید ما را به اشتباه بی ی-اندازد؛ کم-پیش‌بینی‌شده به معنا یِ کم‌تر از پیش‌بینی نیست، بل که پیش‌بینی کم بوده، و اندازه یِ واقعی بیش‌تر از اندازه یِ پیش‌بینی‌شده بوده است.

همین گونه، بیش-پیش‌بینی‌شده نه به معنا یِ بیش‌تر از پیش‌بینیی، که پیش‌بینی یِ بیش‌تر است، و اندازه یِ واقعی کم‌تر از اندازه یِ پیش‌بینی‌شده بوده است.

Tarjome ye do vâĵe ye ‘under-predicted’ va ‘over-predicted’ dar matnhâ ye taxassosi, deqqat e docandân mi talabad. Tarjome ye lafzi ye in do vâĵe “kam-piŝbiniŝode” va “biŝ-piŝbiniŝode” ast; ammâ in vâĵehâ dar fârsi ŝâyad candân maënâdâr na bâŝand. Barâ ye mesâl:

‘The experimenral data for the turbulent flow regime was found to be under-predicted by the Gnielinski correlation.’

Dide ŝod, ke dâdehâ ye âzmâyeŝgâhi barâ ye reĵim e jarayân e âŝofte, bâ râbete ye Geniyelinski kam piŝbini ŝode budand.

Ammâ bâ taĝyir e sabk e tarjome mi tavân jomle râ maënâdârtar o rowŝantar kard:

Dâdehâ ye âzmâyeŝgâhi barâ ye reĵim e jarayân e âŝofte biŝtar az piŝbini ye râbete ye Geniyelinski bud.

Hamin tazâdd e zâheri’st, ke ŝâyad mâ râ be eŝtebâh bi y-andâzad; kam-piŝbiniŝode be maënâ ye kamtar az piŝbinihâ nist, bal ke piŝbinihâ kam bude, va andâze ye vâqei biŝtar az andâze ye piŝbiniŝode bude ast.

Hamin gune, biŝ-piŝbiniŝode na be maënâ ye biŝtar az piŝbini, ke piŝbini ye biŝtar ast, va andâze ye vâqei kamtar az andâze ye piŝbiniŝode bude ast.

می توان اوبونتو را چنان وا داشت، که نگه‌داشتن ِ تلیک ِ چپ (تلیک ِ طولانی) همچۆن تلیک ِ راست عمل کند. این امکان برا یِ نمایشگرها یِ لمسی مناسب است.

برا یِ این کار، در Dconf Editor در بخش ِ org > gnome > desktop > a11y > mouse متغیّر ِ secondary-click-enabled را تیک به زنید.

همچنین، زمان ِ نگه‌داشتن ِ تلیک برا یِ عملکرد ای همچۆن تلیک ِ راست در متغیّر ِ secondary-click-time تعیین می شود، که در پیش‌فرض ۱٫۲ ثانیه است.

Mi tavân Ubuntu râ conân vâ dâŝt, ke negahdâŝtan e telik e cap (telik e tulâni) hamcon telik e râst amal konad. In emkân barâ ye nemâyeŝgarhâ ye lamsi monâseb ast.

Barâ ye in kar ‘Dconf Editor’ dar baxŝ e ‘org > gnome > desktop > a11y > mouse’ motaĝayyer e ‘secondary-click-enabled’ râ tik be zanid.

Hamconin, zamân e negahdâŝtan e telik barâ ye amalkard i hamcon telik e râst dar motaĝayyer e ‘secondary-click-time’ taëyin mi ŝavad, ke dar piŝfarz 1,2 sâniye ast.

ترکیب‌ها یِ اضافی ۆ عطفی، دۆ ترکیب ِ پرکاربرد برا یِ ساختن ِ واژه‌ها یِ تازه اند:

باغِ‌وحش، دردِسر، دردِدل، آبِرو، راهِ‌حل، زادِولد؛

سرۆکار، کارۆبار، آب‌ۆگل، دست‌ۆپا، سرۆپا، ساخته‌وپرداخته، رفت‌ۆآمد، پرس‌ۆجو، دوخت‌ۆدوز، تاخت‌ۆتاز، گفت‌ۆگو، شست‌ۆشو، جست‌ۆجو.

گاه، این ترکیب‌ها برا یِ تلفّظ ِ ساده‌تر تغییر می کنند؛ از ترکیب‌ها یِ اضافی «-ِ» (e)حذف می شود، و در ترکیب‌ها یِ عطفی «ۆ» (o) حذف یا به «ا» (â) تبدیل می شود:

کاردستی، آب‌لیمو، اسباب‌بازی، تاکسی‌تلفنی، دۏمیدانی؛

کاه‌گل، شدآمد، برقاطیس (برق‌ۆمغناطیس).

ساده‌ترین راه برا یِ دانستنِ این که ترکیب‌ها یِ اضافی یک واژه یِ مستقلّ اند، یا یک گروهه یِ اسمی، افزودن ِ نشانه یِ جمع ِ «-ها» به آن‌ها'ست. برا یِ مثال، دردِسرها (نه دردها یِ سر) نشان می دهد «دردِسر» یک واژه است ۆ، نه باید فاصله‌دار نگاشته شود؛ در حال ای که، «شیر ِ دریایی» (جمع: شیرها یِ دریایی) یک گروهه یِ اسمی'ست. در مورد ِ ترکیب‌ها یِ عطفی کار ساده‌تر است، کافی'ست به بینیم به یک چیز اشاره دارند، یا بیش‌تر.

پی‌نوشت:

شگفت‌آور این است، که گاه این ترکیب‌ها را با هم اشتباه می گیریم؛ برا یِ مثال، «دۏِمیدانی، دردِدل، زادِولد» را به اشتباه می گوییم دۏۆمیدانی، دردۆدل، زادۆولد؛ به عکس، «گفت‌ۆگو، شست‌ۆشو، جست‌ۆجو» را گفتِ‌گو، شستِ‌شو، جستِ‌جو.

Tarkibhâ ye ezâfi yo atfi, do tarkib e porkârbord barâ ye sâxtan e vâĵehâ ye tâze and:

bâĝevahŝ, dardesar, derdedel, âberu, râhehall, zâdevalad;

sarokâr, kârobâr, âbogel, dastopâ, saropâ, sâxte-vo-pardâxte, raftoâmad, porsoju, duxtoduz, tâxtotâz, goftogu, ŝostoŝu, jostoju.

Gâh, in tarkibhâ barâ ye talaffoz e sâdetar taĝyir mi konand; az tarkibhâ ye ezâfi “e” hazf mi ŝavad, va dar tarkibhâ ye atfi “o” hazf yâ be “â” tabdil mi ŝavad:

kârdasti, âblimu, asbâbbâzi, tâksitelefoni, dowmeydâni;

kâhgel, ŝodâmad, barqâtis (barq-o-meĝnâtis).

Sâdetarin râh barâ ye dânestan e in ke tarkibhâ ye ezâfi yek vâĵe ye mostaqell and, yâ yek goruhe ye esmi, afzudan e neŝâne ye jamë e “-hâ” be ânhâ’st. Barâ ye mesâl, dardesarhâ (na dardhâ ye sar) neŝân mi dehad “dardesar” yek vâĵe ast o, na bâyad fâseledar negâŝte ŝavad; dar hâl i ke, “ŝir e daryâi” (jamë: ŝirhâ ye daryâi) yek goruhe ye esmi’st. Dar mowred e tarkibhâ ye atfi kâr sâdetar ast, kâfi’st be binim be yek ciz eŝâre dârand, yâ biŝtar.

Peyneveŝt:

Ŝegeftâvar in ast, ke gâh in tarkibhâ râ bâ ham eŝtebâh mi girim; barâ ye mesâl, “dow-e-meydâni, dard-e-del, zâd-e-valad” râ be eŝtebâh mi guim dew-o-meydâni, dard-o-del, zâd-o-valad; be aks, “goft-o-gu, ŝost-o-ŝu, jost-o-ju” râ goft-e-gu, ŝost-e-ŝu, jost-e-ju.

کسان ای که به واژه یِ «بالگرد» خرده می گیرند، باید به دانند helicopter از دۆ ریشه یِ یونانی یِ helix (مارپیچ!) و pteron (بال) ساخته شده.

البتّه من همیشه «چرخبال» ِ تاجیکی را به آن ترجیح می دادم؛ شاید از همان روی که همواره به تفاوت ِ کاربردی یِ چرخیدن ۆ گشتن پافشاری کرده ام. برا یِ مثال، زمین به دۏر ِ خۆد اش می چرخد، امّا به دۏر ِ خورشید می گردد؛ یعنی گردش نیازمند ِ پیمودن ِ مسافت است، و لی چرخش درجا دۏر ِ یک محور. با این همه، بالگرد هم‌آهنگی یِ بیش‌تر ای با دیگر واژه‌ها یِ این حۏزه، و زایایی یِ بیش‌تر ای دارد.

این واژه برا یِ نظم ِ زبانی یِ ما نیاز است. اگر helicopter را نه ترجمیم، واژه‌ها ای چۆن heliborne،‏ heliport،‏ helipad را نیز نه می توان ترجمید. اگر heliborne را نه ترجمیم، ترجمه یِ airborne به هوابرد هم سود ای نه خاهد داشت. امّا اکنون همه یِ این‌ها برابرها یِ درخور ای در فارسی دارند:

‘heliborne’  بال‌برد
‘heliport’  بالگردگاه
‘helipad’  بالگردنشین

Kasân i ke be vâĵe ye “bâlgard” xorde mi girand, bâyad be dânand ‘helicopter’ az do riŝe ye yunâni ye ‘helix’ (mârpic!) va ‘pteron’ (bâl) sâxte ŝode.

Albatte man hamiŝe “carxbâl” e tâjiki râ be ân tarjih mi dâdam; ŝâyad az hamân ruy ke hamvâre be tafâvot e kârbordi ye carxidan o gaŝtan pâfeŝâri karde am. Barâ ye mesâl, Zamin be dowr e xod aŝ mi carxad, ammâ be dowr e Xorŝid mi gardad; yaëni gardeŝ niyâzmand e peymudan e masâfat ast, va li carxeŝ darjâ dowr e yek mehvar. Bâ in hame, bâlgard hamâhangi ye biŝtar i bâ digar vâĵehâ ye in howze, va zâyâi ye biŝtar i dârad.

In vâĵe barâ ye nazm e zabâni ye mâ niyâz ast. Agar ‘helicopter’ râ na tarjomim, vâĵehâ i con ‘heliborne, heliport, helipad’ râ niz ne mi tavân tarjomid. Agar ‘heliborne’ râ na tarjomim, tarjome ye ‘airborne’ be havâbord ham sud i na xâhad dâŝt. Ammâ aknun hame ye inhâ barâbarhâ ye darxor i dar fârsi dârand:

‘heliborne’  bâlbord
‘heliport’  bâlgardgâh
‘helipad’  bâlgardneŝin

نوار ِ نشانی (Adress bar) را در فایرفاکس، نوار ِ شگفت‌انگیز (Awesome bar) نیز می گویند؛ چۆن هم‌زمان با نوشتن در آن، در نام ۆ نشانی یِ وب‌گاه‌ها یِ مۏجود در تاریخچه، زبانه‌ها، نشانک‌ها، برچسب‌ها یِ نشانک‌ها و… جست‌ۆجو می کند، و جستارها را بر پایه یِ بازدیدها و انتخاب‌ها یِ کاربر فهرست می کند. همچنین، به کمک ِ نوار ِ شگفت‌انگیز می توان در جویشگرها نیز جست‌ۆجو کرد.

از آن‌جا که این نوارابزار همه‌جا را جست‌ۆجو می کند، امکان ِ محدودکردن ِ آن با کلیدواژه‌ها ای وجود دارد، که خۆد ِ این کلیدواژه‌ها نیز در تنظیم‌ها یِ پیشرفته یِ فایرفاکس با متغیّرها ای تعریف می شوند، و می توان به دل‌خاه تغییر اشان داد:

جست‌ۆجو در عنوان ِ وب‌گاه‌ها با # در متغیّر ِ brwoser.urlbar.match.title

جست‌ۆجو در نشانی‌ها با @ در متغیّر ِ browser.urlbar.match.url

جست‌ۆجو در نشانک‌ها با * در متغیّر ِ browser.urlbar.restrict.bookmark

جست‌ۆجو در تاریخچه با ^ در متغیّر ِ browser.urlbar.restrict.history

جست‌ۆجو در نشانک‌ها یِ برچسب‌دار با + در متغیّر ِ browser.urlbar.restrict.tag

جست‌ۆجو در کلمه‌ها یِ تایپ‌شده با ~ در متغیّر ِ browser.urlbar.restrict.typed

همچنین، می توان کلیدواژه‌ها ای برا یِ جویشگرها، یا حتّا برا یِ وب‌گاه‌ها یِ دل‌خاه ِ خۆد، تعریف کرد:

Navâr e neŝâni (‘Address bar’) râ dar Fâyerfâks, navâr e ŝegeftangiz (‘Awesome bar’) niz mi guyand; con hamzamân bâ neveŝtan dar ân, dar nâm o neŝâni ye vebgâhhâ ye mowjud dar târixce, zabânehâ, neŝânakhâ, barcasbhâ ye neŝânakhâ va… jostoju mi konad, va jostârhâ râ bar pâye ye bâzdidhâ vo entexâbhâ ye kârbar fehrest mi konad. Hamconin, be komak e navâr e ŝegeftangiz mi tavân dar juyeŝgarhâ niz jostoju kard.

Az ânjâ ke in navârabzâr hamejâ râ jostoju mi konad, emkân e mahdudkardan e ân bâ kelidvâĵehâ i vojud dârad, ke xod e in kelidvâĵehâ niz dar tanzimhâ ye piŝrafte ye Fâyerfâks bâ motaĝayyerhâ i taërif mi ŝavand, va mi tavân be delxâh taĝyir eŝân dâd:

Jostoju dar onvân e vebgâhhâ bâ # dar motaĝayyer e ‘browser.urlbar.match.title’

Jostoju dar neŝânihâ bâ @ dar motaĝayyer e ‘browser.urlbar.match.url’

Jostoju dar neŝânakhâ bâ * dar motaĝayyer e ‘browser.urlbar.restrict.bookmark’

Jostoju dar târixce bâ ^ dar motaŝayyer e ‘browser.urlbar.restrict.history’

Jostoju miyân e zabânehâ ye bâzŝode bâ % dar motaĝayyer e ‘browser.urlbar.restrict.openpage’

Jostoju dar neŝânakhâ ye barcasbdâr bâ + dar motaĝayyer e ‘browser.urlbar.restrict.tag’

Jostoju dar kalamehâ ye tâypŝode bâ ~ dar motaĝayyer e ‘browser.urlbar.restrict.typed’

Hamconin, mi tavân kelidvâĵehâ i barâ ye juyeŝgarhâ, yâ hattâ barâ ye vebgâhhâ ye delxâh e xod, taërif kard:

نه می دانم چرا به رغم ِ ظهور ِ داستان‌نویسی، و گسترش ِ ساده‌نویسی، درازنویسی ۆ پرگویی همچنان طرف‌دار دارد. به جمله‌ها یِ زیر دقّت کنید:

تلفن ِ همراه خاموش است.

مشترک در دسترس نیست.

شبکه اشغال است.

شماره اشتباه است.

اکنون، آن‌ها را با آن چه هر روز در ارتباط‌ها یِ تلفنی می شنویم، به سنجید؛ داوری با شما:

مشترک ِ … ِ مۏردِنظر ِ شما، در حال ِ حاضر، در دسترس نه می باشد.

مشترک ِ … ِ مۏردِنظر ِ شما دستگاه ِ تلفن ِ همراه ِ خۆد را خاموش کرده است.

شاید شما هم فکر می کنید، بهتر بود این جمله‌ها این‌گونه باشند:

مشترک ِ … ِ مۏردِنظر ِ شما، که چند لحظه پیش، با استفاده از شماره‌گیر ِ تلفن ِ همراه یا ثابت ِ خۆد شماره یِ آن را گرفتید، در حال ِ حاضر در پوشش ِ شبکه یِ سراسری یِ آنتن‌ها یِ ما نیست!

Ne mi dânam cerâ be raĝm e zohur e dâstânnevisi, va gostareŝ e sâdenevisi, derâznevisi yo porgui hamconân tarafdâr dârad. Be jomlehâ ye zir deqqat konid:

Telefon e hamrâh xâmuŝ ast.

Moŝtarak dar dastras nist.

Ŝabake eŝĝâl ast.

Ŝomâre eŝtebâh ast.

Aknun, ânhâ râ bâ ân ce har ruz dar ertebâthâ ye telefoni mi ŝenavim, be sanjid; dâvari bâ ŝomâ:

Moŝtarak e … e mowredenazar e ŝomâ, dar hâl e hâzer, dar dastras ne mi bâŝad.

Moŝtarak e … e mowredenazar e ŝomâ, dastgâh e telefon e hamrâh e xod râ xâmuŝ karde ast.

Ŝâyad ŝomâ ham fekr mi konid, behtar bud in jomlehâ ingune bâŝand:

Moŝtarak e … e mowredenazar e ŝomâ, ke cand lahze piŝ, bâ estefâde az ŝomâregir e telefon e hamrâh yâ sâbet e xod ŝomâre ye ân râ gereftid, dar hâl e hâzer dar puŝeŝ e ŝabake ye sarâsari ye ântenhâ ye mâ nist!