مصدر، شکل ِ بیزمان ِ فعل
در فارسی، می توان مصدرها را برا یِ بیان ِ کلّی یِ کنشها (فعلها) در نقش ِ اسم به کار برد. برا یِ مثال، خاندن ِ کتاب، بردن ِ ماشینحساب به جلسه یِ امتحان، دوستداشتن ِ همه، مۏضوعها ای کلّی را بیان می کنند. یا جمله یِ «دیدم، که رفت» را می توان به صورت ِ «رفتن اش را دیدم» باز نوشت. در این کاربرد، می توان کنشگر (فاعل) یا کنشدیده (مفعول) را به شکل ِ اضافه با مصدر همراه کرد؛ به همین علّت، ممکن است گاه ای ابهامزا باشد؛ چۆن مشخّص نیست، واژه یِ اضافهشده به مصدر کنشگر است یا کنشدیده. این ابهام زمان ای رخ می دهد، که کنشگر ۆ کنشدیده، هر دۆ، جاندار باشند، یا هر دۆ بیجان؛ برا یِ مثال، «او» در «دوستداشتن ِ او از رو یِ هوس است»، که می تواند به دۆ صورت تعبیر شود: • علاقه یِ او از رو یِ هوس است. [کنشگر: او، کنشدیده: نامعلوم] هم به علّت ِ یادشده، و هم نیاز به آوردن ِ کنشگر ۆ کنشدیده همزمان با هم، شکل ِ دیگر ای از این کاربرد ِ مصدر نیز وجود دارد، که کنشدیده پیش از آن می آید، و کنشگر به آن اضافه می شود؛ یعنی کتاب-خاندن، کتاب-خاندن ِ بچّهها، ماشینحساب-بردن به جلسه یِ امتحان، ماشینحساب-بردن ِ دانشجویان، همه-را-دوستداشتن، و مانند ِ آن. همانگونه که از این نمونهها پیدا'ست، «را» یِ کنشدیده اغلب حذف می شود، و گاه نه. در فارسی اسمها سه دسته اند: جنس، شناس، ناشناس. به نظر می رسد، نشانه یِ «را» در این کاربرد تنها پس از اسم ِ جنس حذف می شود، یعنی زمان ای که نۏع ِ کلّی یِ یک چیز منظور است. | Dar fârsi, mi tavân masdarhâ râ barâ ye bayân e kolli ye koneŝhâ (feëlhâ) dar naqŝ e esm be kâr bord. Barâ ye mesâl, xândan e ketâb, bordan e mâŝinhesâb be jalase ye emtehân, dustdâŝtan e hame, mowzuëhâ i kolli râ bayân mi konand. Yâ jomle ye “Didam, ke raft,” râ mi tavân be surat e “Raftan aŝ râ didam,” bâz neveŝt. Dar in kârbord, mi tavân koneŝgar (fâel) yâ koneŝdide (mafúl) râ be ŝekl e ezâfe bâ masdar hamrâh kard; be hamin ellat, momken ast gâh i ebhâmzâ bâŝad; con moŝaxxas nist, vâĵe ye ezâfeŝode be masdar koneŝgar ast yâ koneŝdide. In ebhâm zamân i rox mi dehad, ke koneŝgar o koneŝdide, har do, jândâr bâŝand, yâ har do bijân; barâ ye mesâl, u dar “dustdâŝtan e u az ru ye havas ast”, ke mi tavânad be do surat taëbir ŝavad: • Alâqe ye u az ru ye havas ast. [koneŝgar: u, koneŝdide: nâmaëlum] Ham be ellat e yâdŝode, va ham niyâz be âvardan e koneŝgar o koneŝdide hamzân bâ ham, ŝekl e digar i az in kârbord e masdar niz vojud dârad, ke koneŝdide piŝ az ân mi âyad, va koneŝgar be ân ezâfe mi ŝavad; yaëni ketâb-xândan, ketâb-xândan e baccehâ, mâŝinhesâb-bordan be jalase ye emtehân, mâŝinhesâb-bordan e dâneŝjuyân, hame-râ-dustdâŝtan, va mânand e ân. Hamângune ke az in nemunehâ peydâ’st, “râ” ye koneŝdide aĝlab hazf mi ŝavad, va gâh na. Dar fârsi esmhâ se daste and: jens, ŝenâs, nâŝenâs. Be nazar mi rasad, neŝâne ye “râ” dar in kârbord tanhâ pas az esm e jens hazf mi ŝavad, yaëni zamân i ke nowë e kolli ye yek ciz manzur ast. |
