۱۷/‏۰۲/‏۱۳۹۱، ۱۹:۰۷ بارگیریِ پی‌دی‌افِ ویراستِ سوم (۲۵ صفحه، ۳۲۵٫۵ کیبی‌بایت)

۰۱/‏۰۲/‏۱۳۹۱، ۰۳:۳۰

پی‌دی‌افِ ویراستِ دومِ نسخه‌یِ بازنگری‌شده‌یِ شیوه‌نامه‌یِ ترانویسی؛ البتّه دو-سه دست هم صدایِ چنداني ندارند!

لینکِ بارگیری | لینکِ کمکی (۳۱۵٫۴ کیبی‌بایت)

ž: ببین دوستِ من، سال‌ها'ست من'و تویِ آوانگاری به کار می‌برن.

ĵ: این دلیلِ برتری نیست. من اصل‌ونسب دارم؛ شبیهِ برادر امون «j» ام.

ž: اگه این‌جوری اه، رابطه‌یِ من هم با «z» مثلِ خطّ‌ِ الآنِ فارسی اه.

ĵ: این رابطه‌یِ ظاهری، تو خطّ‌ِ پهلوی بوده؛ امّا خود ات که بهتر می‌دونی، صدایِ ما به «j» نزدیک اه.

ž: امّا تویِ انگلیسی، «zh» صدایِ «ژ» می‌ده.

ĵ: خب این شاید به خاطرِ IPA باشه. تویِ زبان‌هایِ اسلاوی «j» رو برایِ صدایِ /یِ/ به کار می‌برن؛ امّا ما باید فارسی رو نگاه کنیم. همین الآن کلمه‌هایي رو که «ژ» دارن، به انگلیسی، با «j» می‌نویسن. تو فرانسوی هم همون /ژ/ خونده می‌شن.

بذار مثال بزنم: «ژیلا» و «احم‍دی‌نژاد» رو به انگلیسی Jila و Ah‌madi‍nejad می‌نویسن؛ اگه قرار باشه /ژ/ رو با تو نشون بدن، شکلِ این کلمه‌ها خیلي عوض می‌شه.

ž: تو خود ات الآن گفتی باید فارسی رو نگاه کنیم؛ حالا  از انگلیسی مثال می‌زنی؟

ĵ: اوّل این که، اون واژه‌ها تویِ فارسی کاربرد دارن. امّا تویِ خودِ فارسی هم همین‌طور اه؛ خیلي از «ژ»ها، به «ج» تبدیل شده'ن. تازه، گاهي هم هر دو باهم به کار می‌رن. مثال اش، باژ/باج، واژ/واج، کژ/کج.

ž: به هر حال، هر چی باشه، خیلي از نرم‌افزارا از من پشتیبانی می‌کنن، امّا از تو نه!

ĵ: این'و قبول دارم، هرچند که اشکالِ نرم‌افزاری اه، و حل‌شدنی؛ امّا نمی‌گی که من شبیهِ حرفایِ دیگه‌یي ام که تویِ ترانویسیِ فارسی به کار می‌ره؛ یعنی ŝ،‏ ĝ و â؟ در عوض، تو شبیهِ همون حرفایي هستی که اغلب تو زبان‌هایِ اسلاوی به کار می‌رن.

ž: هر جوري دوس داری حساب کن؛ امّا ببین، سال‌ها'ست من'و تویِ آوانگاری به کار می‌برن.

ž: Be bin dust e man, sâlhâ'st man'o tu ye âvânegâri be kâr mi baran.

ĵ: In dalil e bartari nist. Man aslonasab dâram; ŝabih e barâdar emun "j" am.

ž: Age injuri y-e', râbete ye man ham bâ "z" mesl e xatt e alãn e Fârsi y-e'.

ĵ: In râbete ye zâheri, tu xatt e Pahlavi bude. Ammâ xod et ke behtar mi duni, sedâ ye mâ be "j" nazdik e'.

ž: Ammâ tu ye Engelisi, "zh" sedâ ye "ژ" mi de.

ĵ: Xob in ŝâyad be xâter e IPA bâŝe. Tu ye zabânhâ ye Eslâvi, "j" ro barâ ye sedâ ye /y/ be kâr mi baran. Ammâ, mâ bâyad Fârsi ro negâh konim. Hamin alãn, kalamehâ i ro ke "ژ" dâran, be Engelisi, bâ "j" mi nevisan. Tu Farânsavi ham hamun "ژ" xunde mi ŝan.

Be zâr mesâl be zanam: "ژیلا" vo "احم‍دی‌نژاد" ro be Engelisi Jila vo Ah‌madine‍jad mi nevisan; age qarâr bâŝe "ژ" ro bâ to neŝun be dan, ŝekl e in kalamehâ xeyl i avaz mi ŝe.

ž: To xod et alãn gofti bâyad Fârsi ro negâh konim; hâlâ az Engelisi yo Farânse mesâl mi zani?

ĵ: Avval in ke, un vâĵehâ tu ye Fârsi kârbord dâran. Ammâ tu ye xod e Fârsi ham hamin towr e'; xeyl i az ĵ-hâ be 'j' tabdil ŝoda'n. Tâze, gâh i ham har do bâham be kâr mi ran. Mesâl eŝ, bâĵ/bâj, vâĵ/vâj, kaĵ/kaj.

ž: Be har hâl, har ci bâŝe, xeyl i az narmafzârâ az man poŝtibâni mi konan, ammâ az to na!

ĵ: In'o qabul dâram, harcand ke eŝkâl e narmafzâri y-e', va halŝodani; ammâ ne mi gi ke man ŝabih e harfâ ye dige i y-am ke tu ye tarânevisi ye Fârsi be kâr mi ran; yaɛni "ŝ, g, â"? Dar avaz, to ŝabih e hamun harfâ i hasti ke aĝlab tu zabânhâ ye Eslâvi be kâr mi ran.

ž: Har jur i dust dâri hesâb kon; ammâ be bin, sâlhâ'st man'o tu ye âvânegâri be kâr mi baran.

کی می‌آیی؟

دیرگاهي'ست باهم سکوت نکرده ایم

چشمان امان ساعت‌ها حرف دارند

Key mi âi?

Dirgâh i’st bâham sokut na karde im

Ceŝmân emân sâathâ harf dârand

تازگیها دقّت کرده ام، خودِ نامِ وب‌نامه ام، کاستیِ خطّ‌ِ فارسی را به رخ می‌کشد؛ چنان که، ندیده ام کسي، ناآشنا به ترانویسی، آن را درست بخاند!

Tâzegihâ deqqat karde am, xod e nâm e vebnâme am, kâsti ye xatt e Fârsi râ be rox mi keŝad; conân ke, na dide am kas i, nââŝnâ be tarânevisi, ân râ dorost be xânad!

شش صورتِ صرفیِ فعلِ «بودن» در زمانِ حال عبارت اند از: ام، ای، است، ایم، اید، اند؛ که اغلب آن‌ها را به واژه‌یِ پیشین اشان می‌چسبانیم، امّا همین که به شکلِ گذشته در آمدند، جدا و بافاصله می‌نویسیم: «خوش‌حالیم؛ خوش‌حال بودیم».

سرهم‌نوشتنِ آن‌ها، تا کنون، می‌تواند چند علّت داشته باشد:

۱. تکواژهایي تک‌هجایی اند و بنا به عادت و رسم از قدیم این‌گونه واژه‌ها را به واژه‌یِ پیشین می‌چسبانده اند؛

Ŝeŝ surat e sarfi ye feɛl e budan dar zamân e hâl ebârat and az: am, i, ast, im, id, and; ke aĝlab ânhâ râ be vâĵe ye piŝin eŝân mi casbânim, ammâ hamin ke be ŝekl e gozaŝte dar âmadand, jodâ vo bâfâsele mi nevisim: xoŝhâlim, xoŝhâl budim.

Sarhamneveŝtan e ânhâ, tâ konun, mi tavânad cand ellat dâŝte bâŝad:

1. takvâĵhâ i takhejâi y-and o, benâ be âdat o rasm, az qadim ingune vâĵehâ râ be vâĵe ye piŝin mi casbânde and;

«… ما دیگر نه با یک مشت متنِ ادبی سروکار داریم، که تنها گروهي ادیب و شاعر با آن‌ها کار داشته باشند؛ گروهي که خاندنِ خط‌هایِ دشوار و آسان‌گرفتنِ دشواری‌هایِ خط جزئِ هنرها و چیرگی‌هایِ ادیبانه‌یِ ایشان باشد، بل‌که امروز این خطّ و زبان برایِ نگارشِ کتاب و آموزشِ درس در ده‌ها رشته‌یِ علمی و فنّی به کار می‌رود، و کاربردِ آن برایِ همه‌یِ امورِ زندگیِ روزانه ابزاري ضروری برایِ زندگانیِ امروزه است. در نتیجه، روشنیِ زبان و آسان‌خانیِ خط از آن جهت ضروری'ست که زبان و خط در این زمینه‌ها می‌باید هر چه کاراتر و ساده‌تر و کم‌زحمت‌تر به کار آیند و خود مشکلي در میانه نباشند، بل‌که وسایلي باشند کارآمد برایِ رساندنِ اطّلاعات و دانش‌ها در هر حوزه‌یِ علمی و فنّی و اداری و جز آن‌ها.»
داریوشِ آشوری، «بازاَندیشیِ زبانِ فارسی»، سرهم‌نویسی و جدانویسی

“… mâ digar na bâ yek moŝt matn e adabi sarokâr dârim, ke tanhâ goruh i adib o ŝâer bâ ânhâ kâr dâŝte bâŝand; goruh i ke xândan e xathâ ye doŝvâr, va âsângereftan e doŝvârihâ ye xat jozɛ e honarhâ vo ciregihâ ye adibâne ye iŝân bâŝad, bal ke emruz in xatt o zabân barâ ye negâreŝ e ketâb o âmuzeŝ e dars dar dahhâ reŝte ye elmi yo fanni be kâr mi ravad, va kârbord e ân barâ ye hame ye omur e zendegi ye ruzâne abzâr i zaruri barâ ye zendegâni ye emruze ast. Dar natije, rowŝani ye zabân o âsânxâni xat az ân jahat zaruri'st, ke zabân o xat dar in zaminehâ mi bâyad har ce kârâtar o sâdetar o kamzahmattar be kâr âyand o, xod moŝkel i dar miyâne na bâŝand, bal ke vasâyel i bâŝand kârâmad barâ ye rasândan e ettelâât o dâneŝhâ dar har howze ye elmi yo fanni yo edâri yo joz ânhâ.”
Dâryuŝ e Âŝuri, Bâzandiŝi ye Zabân e Fârsi, Sarhamnevisi yo Jodânevisi

واژه‌سازی با «ال» در فارسی خنده‌دار نیست؟ «ممنوع‌الچاپ» («ال» بر سرِ واژه‌یِ ناعربی) خنده‌دار نیست؟ اصلن برایِ خود واژه می‌سازیم، یا عرب‌ها؟ واژه‌سازی در فارسی، با امکاناتِ دستوریِ فارسی بسیار آسان‌تر از آن است، که می‌پنداریم.
چاپ‌ممنوع به جایِ «ممنوع‌الچاپ»؛
ملاقات‌ممنوع به جایِ «ممنوع‌الملاقات»؛
خروج‌ممنوع به جایِ «ممنوع‌الخروج».
این شیوه‌یِ واژه‌سازی برساخته‌یِ من نیست؛ پیش از این، پروازممنوع و ورودممنوع داشته ایم:
«پرواز در منطقه‌یِ پروازممنوع جسارت می‌خاهد.»
«این خیابان ورودممنوع است.»

نه، هیچ خنده‌دار نیست؛ گریه دارد!

Vâĵesâzi bâ alef-lâm dar Fârsi xandedâr nist? Mamnuolcâp (alef-lâm bar sar e vâĵe ye nâ-Arabi) xandedâr nist? Aslan barâ ye xod vâĵe mi sâzim, yâ Arab-hâ? Vâĵesâzi dar Fârsi, bâ emkânât e dasturi yخطّ و نگارشe Fârsi besiyâr âsântar az ân ast, ke mi pendârim.
Câpmamnuɛ be jâ ye mamnuolcâp;
Molâqâtmamnuɛ be jâ ye mamnuolmolâqât;
Xorujmamnuɛ be jâ ye mamnuolxoruj.
In ŝive ye vâĵesâzi barsâxte ye man nist; piŝ az in, parvâzmamnuɛ o vorudmamnuɛ dâŝte im:
Parvâz dar mantaqe ye parvâzmamnuɛ jesârat mi xâhad.
In xiyâbân vorudmamnuɛ ast.

Na, hic xandedâr nist; gerye dârad!