شناسهها: زمانِ گذشته: -am، -i، Ø/-eŝ، -im/-imu(n)، -id/-idu(n)، -an rafdam، rafdi، raf، rafdim، rafdid، rafdan؛
[نقلی:] gofda’m، gofde’y، gofda’، gofde’m/gofde’ymu، gofde’d/gofde’ydu، gofda’n.
زمانِ حال: -am، -i، -a(d)، -im/-imu(n)، -id/-idu(n)، -an mi ram، mi ri، mi ra، mi rim، mi rid، mi ran؛
mi guam، mi guy، mi gua، mi gum/guymu، mi gud/guydu، mi guan؛
mi zâm، mi zây، mi zâd، mi zâym/zâymu، mi zâyd/zâydu، mi zân. * استثنا: mi xâm، mi xay، mi xâd، mi xam/xaymu، mi xad/xaydu، mi xân؛
mi y-âm، mi y-ay، mi y-âd، mi y-am/aymu، mi y-ad/aydu، mi y-ân.
سرفعلها می: نشانهیِ استمرار، چه در گذشته و چه در حال، «می»'ست؛ تنها، پیش از واکهها میانجی میگیرد. mi
y-âm، mi y-ofdi [میافتی]، mi y-ovord [میآورْد]، mi y-âra
[میآورَد]، mi'ndâzam [میاندازم]، mi'ssuna [می ستانَد]، mi'ssa
[میستانْد]، vây mi'ssa [میایستد].
نه: نشانهیِ نفی و نهی همواره «ne» است؛ تنها پیش از واکهها و /y/ به «ni» تبدیل میشود و میانجی میگیرد. ne raf [نرفت]، ne xâbid، ne guydu، ne bor [نبر]، ne mi xoram، ni y-ovord [نیاورد]، ni y-âr، ni y-â؛
ne’ndâz [نینداز]، ne’ssu [نستان]، vây ne’sso [نأیست].
به:
نشانهیِ امر و التزام، «be»، بسیار همانندِ «ne» است؛ یعنی در حالتِ عادی
«be» و پیش از واکهها و /y/ به «bi» تبدیل شده و میانجی میگیرد. اگر
نخستین واکهی فعل /o/ یا /u/ باشد، این نشانه به «bo» تبدیل میشود. be sâz، be ka [بکَن]، be kenam، be girid، be’ndâz، be’ssu [بستان]؛
bi y-âr، bi y-âd، bi y-ofdi [بیفتی]؛
bo ko [بکن]، bo bor [ببَر]، bo borr [ببُر]، bo ro، bo jow، bo jova [بجود]، bo gu، bo puŝ، bo ŝuri [بشویی]. | Ŝenâsehâ: Zamân e gozaŝte: -am, -i, Ø/-eŝ, -im/-imu(n), -id/-idu(n), -an rafdam, rafdi, raf, rafdim, rafdid, rafdan;
[naqli:] gofda’m, gofde’y, gofda’, gofde’m/gofde’ymu, gofde’d/gofde’ydu, gofda’n.
Zamân e hâl: -am, -i, -a(d), -im/-imu(n), -id/-idu(n), -an mi ram, mi ri, mi ra, mi rim, mi rid, mi ran;
mi guam, mi guy, mi gua, mi guym/guymu, mi guyd/guydu, mi guan;
mi zâm, mi zây, mi zâd, mi zâym/zâymu, mi zâyd/zâydu, mi zân. * Estesnâ: mi xâm, mi xay, mi xâd, mi xam/xaymu, mi xad/xaydu, mi xân;
mi y-âm, mi y-ay, mi y-âd, mi y-am/aymu, mi y-ad/aydu, mi y-ân
Sarfeëlhâ mi: neŝâne ye estemrâr, ce dar gozaŝte va ce dar hâl, “mi”’st; tanhâ, piŝ az vâkehâ miyânji mi girad. mi
y-âm, mi y-ofdi [mi ofti], mi y-ovord [mi âvard], mi y-âra [mi âvarad],
mi'ndâzam [mi andâzam], mi'ssuna [mi setânad], mi'ssa [mi setând], vây
mi'ssa [mi istad].
ne: neŝâne ye nafy o nahy hamvâre “ne” ast; tanhâ piŝ az vâkehâ vo /y/ be “ni” tabdil mi ŝavad o, miyânji mi girad. ne raf [na raft], ne xâbid, ne guydu, ne bor [na bar], ne mi xoram, ni y-ovord [na y-âvard], ni y-âr, ni y-â;
ne’ndâz [na y-andâz], ne’ssu [na setân], vây ne’sso [na ist].
be:
neŝâne ye amr o eltezâm, “be”, besiyâr hamânand e “ne” ast; yaëni dar
hâlat e âdi “be” va piŝ az vâkehâ vo /y/ be “bi” tabdil ŝode va miyânji
mi girad. Agar noxostin vâke ye feël /o/ yâ /u/ bâŝad, in neŝâne be “bo”
tabdil mi ŝavad. be sâz, be ka [be kan], be kenam, be girid, be’ndâz, be’ssu [be’stân];
bi y-âr, bi y-âd, bi y-ofdi [bi y-ofti];
bo ko [be kon], bo bor [be bar], bo borr [be bor], bo ro, bo jow, bo jova [be javad], bo gu, bo puŝ, bo ŝuri [be ŝui]. |
