سی‌وب در باره بایگانی فهرست › اشتراک ›

گویشِ کاشانی (۳)‏

شنبه ۱۶ دی ۱۳۹۱‏‏، ساعت ِ 12:21

شناسه‌ها:

زمانِ گذشته: ‎-am،‏ ‎-i،‏ Ø/-eŝ،‏ ‎-im/-imu(n)‎،‏ ‎-id/-idu(n)‎،‏ ‎-an

rafdam،‏ rafdi،‏ raf،‏ rafdim،‏ rafdid،‏ rafdan؛
[نقلی:] gofda’m،‏ gofde’y،‏ gofda’،‏ gofde’m/gofde’ymu،‏ gofde’d/gofde’ydu،‏ gofda’n.

زمانِ حال: ‎-am،‏ ‎-i،‏ ‎-a(d)،‏ ‎-im/-imu(n)،‏ ‎-id/-idu(n)‎،‏ ‎-an

mi ram،‏ mi ri،‏ mi ra،‏ mi rim،‏ mi rid،‏ mi ran؛
mi guam،‏ mi guy،‏ mi gua،‏ mi gum/guymu،‏ mi gud/guydu،‏ mi guan؛
mi zâm،‏ mi zây،‏ mi zâd،‏ mi zâym/zâymu،‏ mi zâyd/zâydu،‏ mi zân.

* استثنا: mi xâm،‏ mi xay،‏ mi xâd،‏ mi xam/xaymu،‏ mi xad/xaydu،‏ mi xân؛
mi y-âm،‏ mi y-ay،‏ mi y-âd،‏ mi y-am/aymu،‏ mi y-ad/aydu،‏ mi y-ân.

سرفعل‌ها

می: نشانه‌یِ استمرار، چه در گذشته و چه در حال، «می»'ست؛ تنها، پیش از واکه‌ها میانجی می‌گیرد.

mi y-âm،‏ mi y-ofdi [می‌افتی]،‏ mi y-ovord [می‌آورْد]، mi y-âra [می‌آورَد]، mi'ndâzam [می‌اندازم]، mi'ssuna [می ستانَد]، mi'ssa [می‌ستانْد]، vây mi'ssa [می‌ایستد].

نه: نشانه‌یِ نفی و نهی همواره «ne» است؛ تنها پیش از واکه‌ها و /y/ به «ni» تبدیل می‌شود و میانجی می‌گیرد.

ne raf [نرفت]، ne xâbid،‏ ne guydu،‏ ne bor [نبر]، ne mi xoram،‏ ni y-ovord [نیاورد]، ni y-âr،‏ ni y-â؛
ne’ndâz [نینداز]، ne’ssu [نستان]، vây ne’sso [نأیست].

به: نشانه‌یِ امر و التزام، «be»، بسیار همانندِ «ne» است؛ یعنی در حالتِ عادی «be» و پیش از واکه‌ها و /y/ به «bi» تبدیل شده و میانجی می‌گیرد. اگر نخستین واکه‌ی فعل /o/ یا /u/ باشد، این نشانه به «bo» تبدیل می‌شود.

be sâz،‏ be ka [بکَن]، be kenam،‏ be girid،‏ be’ndâz،‏ be’ssu [بستان]؛
bi y-âr،‏ bi y-âd،‏ bi y-ofdi [بیفتی]؛
bo ko [بکن]، bo bor [ببَر]، bo borr [ببُر]، bo ro،‏ bo jow،‏ bo jova [بجود]، bo gu،‏ bo puŝ،‏ bo ŝuri [بشویی].

Ŝenâsehâ:

Zamân e gozaŝte: -am, -i, Ø/-eŝ, -im/-imu(n), -id/-idu(n), -an

rafdam, rafdi, raf, rafdim, rafdid, rafdan;
[naqli:] gofda’m, gofde’y, gofda’, gofde’m/gofde’ymu, gofde’d/gofde’ydu, gofda’n.

Zamân e hâl: -am, -i, -a(d), -im/-imu(n), -id/-idu(n), -an

mi ram, mi ri, mi ra, mi rim, mi rid, mi ran;
mi guam, mi guy, mi gua, mi guym/guymu, mi guyd/guydu, mi guan;
mi zâm, mi zây, mi zâd, mi zâym/zâymu, mi zâyd/zâydu, mi zân.

* Estesnâ: mi xâm, mi xay, mi xâd, mi xam/xaymu, mi xad/xaydu, mi xân;
mi y-âm, mi y-ay, mi y-âd, mi y-am/aymu, mi y-ad/aydu, mi y-ân

Sarfeëlhâ

mi: neŝâne ye estemrâr, ce dar gozaŝte va ce dar hâl, “mi”’st; tanhâ, piŝ az vâkehâ miyânji mi girad.

mi y-âm, mi y-ofdi [mi ofti], mi y-ovord [mi âvard], mi y-âra [mi âvarad], mi'ndâzam [mi andâzam], mi'ssuna [mi setânad], mi'ssa [mi setând], vây mi'ssa [mi istad].

ne: neŝâne ye nafy o nahy hamvâre “ne” ast; tanhâ piŝ az vâkehâ vo /y/ be “ni” tabdil mi ŝavad o, miyânji mi girad.

ne raf [na raft], ne xâbid, ne guydu, ne bor [na bar], ne mi xoram, ni y-ovord [na y-âvard], ni y-âr, ni y-â;
ne’ndâz [na y-andâz], ne’ssu [na setân], vây ne’sso [na ist].

be: neŝâne ye amr o eltezâm, “be”, besiyâr hamânand e “ne” ast; yaëni dar hâlat e âdi “be” va piŝ az vâkehâ vo /y/ be “bi” tabdil ŝode va miyânji mi girad. Agar noxostin vâke ye feël /o/ yâ /u/ bâŝad, in neŝâne be “bo” tabdil mi ŝavad.

be sâz, be ka [be kan], be kenam, be girid, be’ndâz, be’ssu [be’stân];
bi y-âr, bi y-âd, bi y-ofdi [bi y-ofti];
bo ko [be kon], bo bor [be bar], bo borr [be bor], bo ro, bo jow, bo jova [be javad], bo gu, bo puŝ, bo ŝuri [be ŝui].
کاشانی