نشانه‌یِ معرفه:

واکه‌یِ /e/، در پایانِ واژه‌یِ مفرد، به عنوانِ نشانه‌یِ معرفه به کار می‌رود؛ حتّا با نام‌هایِ خاص. اگر واژه به یک ای از واکه‌هایِ /e, â/ پایان بگیرد، واکه کشیده‌تر واگو می‌شود – این کشیدگی را در نوشتار با تکرارِ حرف نشان می‌دهیم:

ketâb-e [آن کتاب]، Hamid-e [همان حمید ای که می‌شناسیم]، u kâĝez-e’y ke…‎ [آن کاغذ ای که…]، guŝi-ye،‏ u tu-e [تویِ آن]،‏ kuze-e،‏ Nimâ-â.

نشانه‌یِ اضافه:

نشانه‌یِ اضافه همان «e» است، که گاه ای حذف می‌شود. پس از واکه‌ها نیز، اغلب، به جایِ گرفتنِ میانجی، کامل حذف می‌شود!

ketâb sabz-e [آن کتابِ سبز]، xune mâ [خانه‌یِ ما]، ya arre tiz [یک ارّه‌یِ تیز]، tu pastu-e [تویِ آن پستو]، ru sandeli-ye [رویِ این صندلی].

نشانه‌یِ جمع:

نشانه‌یِ جمع، همیشه «â» – کوتاه‌شده‌یِ «ها» –'ست؛ تنها، پس از واکه‌یِ /i/ میانجی می‌گیرد. همچنین، پس از واکه‌هایِ /e, â/ باعثِ کشیده‌تر-شدن اشان می‌شود.

ketâbâ،‏ simâ،‏ dassâ [دست‌ها]، nunâ [نان‌ها]،‏ siniyâ [سینی‌ها]،‏ finiyâ [فینی‌ها]، buâ [بوها]، ŝiŝââ [شیشه‌ها]،‏ panjerââ،‏ neveŝtââ،‏ hame pââ ro [همه‌یِ پاها را].

ضمیرها:

ضمیرهایِ اصلی: ma(n), to/ŝomâ, u(n)/iŝu(n), mâ(n), ŝomââ, unâ‎. ضمیرِ «iŝu» تنها برایِ احترام به یک نفر به کار می‌رود! همچنین، در حالتِ احترام، فعل، بیش‌تر، به شکلِ مفرد به کار می‌رود.

ضمیرهایِ جانشین: em, ed, eŝ, emu(n), edu(n), eŝu(n)‎

ketâb e ma،‏ ketâb e men’o [کتابِ من را]،‏ mâl e mân a’‎ [مالِ ما'ست]، iŝu ijuri gof [ایشان این‌گونه گفتند]،‏ unâ rafdan؛
ketâb em،‏ ketâbâ xod ed [کتاب‌هایِ خود ات]،‏ jang eŝ ka [دعوای اش کرد].

* در گویشِ کاشانی، هر جا که امکان اش باشد، فرآیندِ حذف و ادغام رخ می‌دهد؛ و اجباری هم هست. برایِ مثال، اگر واژه‌یِ پیش از ضمیرهایِ جانشین به واکه‌هایِ /a, e, o, â, i, u/ یا صامتِ /y/ پایان بگیرد، واکه‌یِ آغازینِ ضمیر حذف می‌شود.

bâ’m bu [همراه ام بود]، be’du gofdam [به شما گفتم]،‏ neveŝta’ŝ [نوشته اش]، neveŝte’ŝ’o xundi?‎ [نوشته اش را خاندی؟]، ketâbâ’ŝu،‏ a ya fâmilâ’mun a’‎ [مالِ یک ای از بستگانِ ما'ست]، hame’du/hame’y’du [همه‌یِ شما]، tâ teyy’ŝ [تا ته اش].

Neŝâne ye maɛrafe:

Vâke ye “e”, dar pâyân e vâĵe ye mofrad, be onvân e neŝâne ye maɛrafe be kâr mi ravad; hattâ bâ nâmhâ ye xâss. Agar vâĵe be yek i az vâkehâ ye /e, â/ pâyân be girad, vâke keŝidetar vâgu mi ŝavad – in keŝidegi râ dar neveŝtâr bâ tekrâr e harf neŝân mi dehim:

ketâb-e [ân ketâb], Hamid-e [hamân Hamid i ke mi ŝenâsim], u kâĝez-e’y ke… [ân kâĝaz i ke…], guŝi-ye, u tu-e [tu ye ân], kuze-e, Nimâ-â.

Neŝâne ye ezâfe

Neŝâne ye ezâfe “e” ast, ke gâh i hazf mi ŝavad. Pas az vâkehâ niz, aĝlab, be jâ ye gereftan e miyânji, kâmel hazf mi ŝavad!

ketâb sabz-e [ân ketâb e sabz], xune mâ [xâne ye mâ], ya arre tiz [yek arre ye tiz], tu pastu-e [tu ye ân pastu], ru sandeli-ye [ru ye in sandali].

Neŝâne ye jamɛ:

Neŝâne ye jamɛ, hamiŝe “â” – kutâhŝode ye “hâ” –’st; tanhâ, pas az vâke ye /i/ miyânji mi girad. Hamconin, pas az vâkehâ ye /e, â/ bâes e keŝidetar-ŝodan eŝân mi ŝavad.

ketâbâ, simâ, dassâ [dasthâ], nunâ [nânhâ], siniyâ [sinihâ], finiyâ [finihâ], buâ [buhâ], ŝiŝââ [ŝiŝehâ], panjerââ, neveŝtââ, hame pââ ro [hame ye pâhâ râ].

Zamirhâ:

Zamirhâ ye asli: ma(n), to/ŝomâ, u(n)/iŝu(n), mâ(n), ŝomââ, unâ. Zamir e “iŝu” tanhâ barâ ye ehterâm be yek nafar be kâr mi ravad! Hamconin, dar hâlat e ehterâm, feɛl, biŝtar, be ŝekl e mofrad be kâr mi ravad.

Zamirhâ ye jâneŝin: em, ed, eŝ, emu(n), edu(n), eŝu(n)

ketâb e ma, ketâb e men’o [ketâb e man râ], mâl e mân a’ [mâl e mâ’st], iŝu ijuri gof [iŝân ingune goftand], unâ rafdan;
ketâb em, ketâbâ xod ed [ketâbhâ ye xod at], jang eŝ ka [daɛvâ y-aŝ kard].

* Dar guyeŝ e Kâŝâni, har jâ ke emkân aŝ bâŝad, farâyand e hazf o edĝâm rox mi dehad; va ejbâri ham hast. Barâ ye mesâl, agar vâĵe ye piŝ az zamirhâ ye jâneŝin be vâkehâ ye /a, e, o, â, i, u/ yâ sâmet e /y/ pâyân be girad, vâke ye âĝâzin e zamir hazf mi ŝavad.

bâ’m bu [hamrâh am bud], be’du gofdam [be ŝomâ goftam], neveŝta’ŝ [neveŝte aŝ], neveŝte’ŝ’o xundi? [neveŝte aŝ râ xândi?], ketâbâ’ŝu, a ya fâmilâ’mun a’ [mâl e yek i az bastegân e mâ’st], hame’du/hame’y’du [hame ye ŝomâ], tâ tey’ŝ [tâ tah aŝ].

تازگیها بحث‌ها ای در باره‌یِ دکمه‌یِ minimize ِ اوبونتو شکل گرفته: از آن‌جا که launcher ِ اوبونتو (در محیطِ Unity) سمتِ چپِ صفحه است، آیا دکمه‌یِ minimize نباید عمودی باشد؟ به جز خطِّ عمودی، پیشنهادهایِ دیگر ای نیز همچون یک نقطه یا پیکان ای به سمتِ چپ ارائه شده است.

صرفِ‌نظر از درستی یا نادرستیِ این ادّعا، چه‌گونه می‌توان دکمه‌یِ minimize را تغییر داد؟

Tâzegihâ bahshâ i dar bâre ye dokme ye ‘minimize’ e Ubuntu ŝekl gerefte; az ânjâ ke ‘launcher’ e Ubuntu (dar mohit e ‘Unity’) samt e cap e safhe ast, âyâ dokme ye ‘minimize’ na bâyad amudi bâŝad? Be joz xatt e amudi, piŝnehâdhâ ye digar i niz hamcon yek noqte yâ peykân i be samt e cap erâe ŝode ast.

Sarfenazar az dorosti yâ nâdorosti ye in eddeâ, cegune mi tavân dokme ye ‘minimize’ râ taĝyir dâd?

تازه‌ترین نسخه‌یِ چیدمانِ صفحه‌کلید برایِ ترانویسی، با کم‌ترین تفاوتِ ممکن با صفحه‌کلیدِ انگلیسی و نیز دارایِ نشانه‌ها ای اضافی همچون Ʌ،‏ µ،‏ بالانویس‌هایِ ۱، ۲، ۳ (¹ ² ³)، گلوله (•)، درجه (°).

Tâzetarin nosxe ye cidmân e safhekelid barâ ye tarânevisi, bâ kamtarin tafâvot e momken bâ safhekelid e engelisi va niz dârâ ye neŝânehâ i ezâfi hamcon Ʌ, µ, bâlânevishâ ye 1, 2, 3 (¹ ² ³), golule (•), daraje (°).

از آن‌جا که امروزه، موشی‌ها غلتانک (scroll wheel) دارند و با صفحه‌هایِ لمسی (touchpad-ها) نیز می‌توان صفحه را به بالا یا پایین غلتاند، یک نوارغلتان (scrollbar) ِ کم‌کنتراستِ ۱۳-پیکسلی در gtk-2 بی‌معنا'ست. از این رو، نوارغلتانِ gtk-2 را به چیز ای همانندِ نوارغلتانِ نارنجیِ overlay با پس‌زمینه‌یِ سفید تغییر دادم. امّا چه‌گونه؟

Az ânjâ ke emruze, muŝihâ ĝaktânak (‘scroll wheel’) dârand o, bâ safhehâ ye lamsi (‘touchpad’-hâ) niz mi tavân safhe râ be bâlâ yâ pâin ĝaltând, yek navârĝaltân (‘scrollbar’) e kamkonterâst e 13-pikseli dar gtk-2 bimaënâ’st. Az in ru, navârĝaltân e gtk-2 râ be ciz i hamânand e navârŝaltân e nârenji ye ‘overlay’ bâ paszamine ye sefid taĝyir dâdam. Ammâ cegune?

کاربران ای که با دانلود و بارگیریِ فایل زیاد سروکار دارند، همیشه نیازمندِ ابزار ای اند، که، با تکّه‌تکّه‌-کردنِ فایل، بر سرعتِ بارگیری بیفزاید؛ و نیز، تکّه‌هایِ بارگیری‌شده را در خود نگه دارد تا، هر گاه که خاستند، بارگیری را ادامه دهند. همچنین، این ابزار باید بتواند لینکِ ویدئوها – به ویژه فایل‌هایِ فلش –ِ تعبیه‌شده در صفحه‌یِ وب را شناسایی کند.

همه‌یِ این‌ها با یک افزایه‌یِ فایرفاکس به سادگی امکان‌پذیر است: DownThemAll.

یک امکانِ جالبِ این افزایه بارگیری از لینکِ گروهی'ست (batch download)؛ یعنی برایِ بارگیریِ چهار لینکِ ‎…part1 تا ‎…part4 می‌توان تنها یک لینکِ ‎…part[1:4]‎ را به برنامه داد؛ هر ۴ لینک جداگانه بارگیری خاهند شد.

اولویّت‌بندیِ لینک‌ها برایِ بارگیری، تعیینِ تعدادِ تکّه‌ها، محدودیّتِ سرعتِ بارگیری، افزوده‌شدن به منویِ راست‌کلیک، از امکاناتِ عادی این افزایه اند.

افزایه‌یِ دیگر ای، که کاربر را در بارگیریِ فایل‌هایِ فلش یاری می‌کند، Flash Video Downloader است. اگر ویدئو ای، با چند کیفیّتِ متفاوت وجود داشته باشد، این افزایه، همه‌یِ لینک‌ها را همراه با حجمِ فایل ارائه می‌کند، و کاربر می‌تواند فایلِ مناسب را برایِ بارگیری انتخاب کند. همچنین، تبدیلِ flv به فرمت‌هایِ دیگر (wmv،‏ mp4،…)، امکانِ ویژه‌یِ این افزایه است.

Download Manager Tweak هم افزایه ای'ست، که به کاربر امکان می‌دهد، تا پنجره‌یِ Downloads ِ فایرفاکس را، به دل‌خاه، همیشه در یک پنجره، زبانه، یا حتّا در نوار ای کنارِ صفحه، باز کند.

Kârbarân i ke bâ dânlowd o bârgiri ye fâyl ziyâd sarokâr dârand, hamiŝe niyâzmand e abzâr i y-and, ke, bâ tekketekke-kardan e fâyl, bar sorát e bârgiri bi y-afzâyad; va niz, tekkehâ ye bârgiriŝode râ dar xod negah dârad tâ, har gâh ke xâstand, bârgiri râ edâme dehand. Hamconin, in abzâr bâyad be tavânad link e videohâ – be viĵe fâylhâ ye ‘flash’ – e taɛbiyeŝode dar safhe ye veb râ ŝenâsâi konad.

Hame ye inhâ bâ yek afzâye ye ‘Firefox’ be sâdegi emkânpazir ast: ‘DownThemAll’.

Yek emkân e jâleb e in afzâye bârgiri az link e goruhi’st (‘batch download’); yaɛni barâ ye bârgiri ye câr link e “…part1” tâ “…part4” mi tavân tanhâ yek link e “…part[1:4]” râ be barnâme dâd; har 4 link jodâgâne bârgiri xâhand ŝod.

Owlaviyyatbandi ye linkhâ barâ ye bârgiri, taɛyin e teɛdâd e tekkehâ, mahdudiyyat e sorát e bârgiri, afzudeŝodan be meno ye râstkelik, az emkânât e âdi ye in afzâye and.

Afzâye ye digar i, ke kârbar râ dar bârgiri ye fâylhâ ye ‘flash’ yâri mi konad, ‘Flash Video Downloader’ ast. Agar video i, bâ cand keyfiyyat e motafâvet vojud dâŝte bâŝad, in afzâye, hame ye linkhâ râ hamrâh bâ hajm e fâyl erâe mi konad, va kârbar mi tavânad fâyl e monâseb râ barâ ye bârgiri entexâb konad. Hamconin, tabdil e flv be formathâ ye digar (wma, mp4,…), emkân e viĵe ye in afzâye ast.

‘Download Manager Tweak’ ham afzâye i’st, ke be kârbar emkân mi dehad, tâ panjare ye ‘Downloads’ e ‘Firefox’ râ, be delxâh, hamiŝe dar yek panjare, zabâne, yâ hattâ dar navâr i kenâr e safhe, bâz konad.

فایرفاکس را همیشه دوست داشته ام، و یک ای از دلیل‌های ام، فراهمیِ هزاران نوع افزایه برایِ آن بوده است.

نخستین افزایه ای که می‌شناخته ام، Tab Scope بوده است. این افزایه به کاربر امکان می‌دهد، با نگه‌داشتنِ موشی رویِ یک زبانه، پیش‌نمایش ای از محتوایِ آن صفحه را ببیند؛ همچنین، امکانات ای همچون back،‏ stop،‏ reload و بزرگ‌نمایی، نیز در حالتِ پیش‌نمایش وجود دارند. در تنظیم‌هایِ این افزایه، حتّا می‌توان اندازه‌یِ مستطیلِ پیش‌نمایش را هم تعیین کرد.

‘Firefox’ râ hamiŝe dust dâŝte am, va yek i az dalilhâ y-am, farâhami ye hezârân nowɛ afzâye barâ ye ân bude ast.

Noxostin afzâye i ke mi ŝenâxte am, ‘Tab Scope’ bude ast. In afzâye be kârbar emkân mi dehad, bâ negahdâŝtan e muŝi ru ye yek zabâne, piŝnemâyeŝ i az mohtavâ ye ân safhe râ be binad; hamconin, emkânât i hamcon ‘back’, ‘stop’, ‘reload’ va bozorgnemâi, niz dar hâlat e piŝnemâyeŝ vojud dârand. Dar tanzimhâ ye in afzâye, hattâ mi tavân andâze ye mostatil e piŝnemâyeŝ râ ham taɛyin kard.

برایِ نوشتن کم ای دیر است؛ امّا خود ام هم تازه فهمیده ام!

بی‌شک، تغییراتِ فایرفاکس به این دو محدود نمی‌شود؛ امّا خودِ من، دیرگاه ای، منتظرِ این دو قابلیّت بوده ام:

۱. بازکردنِ پنجره‌یِ «تنظیم‌ها» (Options یا Preferences) در زبانه (tab) ای درونِ پنجره‌یِ فایرفاکس؛

۲. نمایشِ فایل‌هایِ پی‌دی‌اف، بی‌نیاز از Adobe Reader.

این دو قابلیّت را می‌توان در کدهایِ فایرفاکس فعّال کرد. با نوشتنِ about: config در نوارِ نشانی، و کلیک رویِ دکمه‌یِ I'll be careful, I promise!‎، کدها پیشِ روی اتان نمایان می‌شوند.

• برایِ فعّال‌کردنِ اوّلی، incontent را جست‌وجو کنید؛ رویِ browser.preferences.inContent دوکلیک کنید، تا از false به true تغییر کند.

• برایِ فعّال‌کردنِ دومی، pdfjs را جست‌وجو کنید؛ رویِ pdfjs.disabled دوکلیک کنید، تا از true به false تغییر کند.

فایرفاکس را بسته و، دوباره باز کنید.

Barâ ye neveŝtan kam i dir ast; ammâ xod am ham tâze fahmide am!

Biŝakk, taĝyirât e ‘Firefox’ be in do mahdud ne mi ŝavad; ammâ xod e man, dirgâh i, montazer e in do qâbeliyyat bude am:

1. bâzkardan e panjare ye “Tanzimhâ” (‘Options’ yâ ‘Preferences’) dar zabâne (‘tab’) i darun e panjare ye ‘Firefox’;

2. nemâyeŝ e fâylhâ ye PDF, biniyâz az ‘Adobe Reader’.

In do qâbeliyyat râ mi tavân dar kodhâ ye ‘Firefox’ faɛãl kard. Bâ neveŝtan e about:config dar navâr e neŝâni, va kelik ru ye dokme ye ‘I'll be careful, I promise!’, kodhâ piŝ e ru y-etân nemâyân mi ŝavand.

• Barâ ye faɛãlkardan e avvali, ‘incontent’ râ jostoju konid; ru ye ‘browser.preferences.inContent’ dokelik konid, tâ az ‘false’ be ‘true’ taĝyir konad.

• Barâ ye faɛãlkardan e dovomi, ‘pdfjs’ râ jostoju konid; ru ye ‘pdfjs.disabled’ dokelik konid, tâ az ‘true’ be ‘false’ taĝyir konad.

‘Firefox’ râ baste vo, dobâre bâz konid.

دیرگاه ای'ست می‌خاهم در باره‌یِ گویشِ کاشانی بنویسم؛ امّا هر بار، به بهانه ای، طفره رفته ام. دلیلِ این کار، نه احساساتِ زادگاه‌پرستانه، بل که گمان ام از ارزشِ زبان‌شناختیِ آن است. پس، هدف توصیفِ این گویش با قاعده‌ها ای کم‌استثنا'ست.

نخست، به دو فرآیندِ حذف و تبدیل می‌پردازیم، که آوایِ بسیار ای از واژه‌ها را دگرگون می‌کند:

Dirgâh i’st mi xâham dar bâre ye guyeŝ e kâŝâni be nevisam; ammâ har bâr, be bahâne i, tafre rafte am. Dalil e in kâr, na ehsâsât e zâdgâhparastâne, bal ke gomân am az arzeŝ e zabânŝenâxti ye ân ast. Pas, hadaf towsif e in guyeŝ bâ qâedehâ i kamestesnâ’st.

Noxost, be do farâyand e hazf o tabdil mi pardâzim, ke âvâ ye besiyâr i az vâĵehâ râ degargun mi konad: