منظور از ترانویسی، نگاشتنِ واژگان و جمله‌هایِ فارسی'ست به همان صورتي که خانده می‌شوند، با نویسه‌هایِ لاتینی. یعنی در ترانویسی همه‌یِ آواها (هم صامت‌ها و هم واکه‌ها) در شکلي یکتا با نویسه‌هایِ لاتینی نمایش داده می‌شوند.

بخش‌هایِ اصلیِ این نوشتار عبارت اند از:

• معرّفیِ نویسه‌ها

• فاصله‌گذاری

• حذف و ادغام

• نگارشِ فعل‌ها

• با رایانه چه‌گونه بنویسیم؟

• پرهیز از روشِ نگارشِ انگلیسی

همه‌یِ موضوع‌ها و بحث‌ها با نمونه‌هایي به دو خطّ‌ِ فارسی و لاتینی همراه اند. در پایان نیز متني به این دبیره نگاشته شده تا چشم بیش‌تر به آن خو بگیرد.

Manzur az tarânevisi, negâŝtan e vâĵegân e Fârsi'st be hamân surat i ke xânde mi ŝavand, bâ nevisehâ ye Lâtini. Yaëni dar tarânevisi hame ye âvâhâ (ham sâmethâ va ham vâkehâ) dar ŝekl i yektâ bâ nevisehâ ye Lâtini nemâyeŝ dâde mi ŝavand.

Baxŝhâ ye asli ye in neveŝtâr ebârat an az:

• Moarrefi ye nevisehâ

• Fâselegozâri

• Hazf o edĝâm

• Negâreŝ e feëlhâ

• Bâ râyâne cegune be nevisim?

• Parhiz az raveŝ e negâreŝ e Engelisi

Hame ye mowzuëhâ vo bahshâ bâ nemunehâ i be do xatt e Fârsi yo Lâtini hamrâh and. Dar pâyân niz matn i be in dabire negâŝte ŝode tâ ceŝm biŝtar be ân xu be girad.

هدفِ این جستار بررسیِ همه‌جانبه‌یِ واژه‌یِ تارنما'ست که سره‌خاهانِ فارسی آن را به جایِ web site و نیز web page به کار می‌برند.

در آغاز، به معنایِ web در انگلیسی می‌پردازیم.

در فرهنگِ آکسفوردِ کنسایس (Concise Oxford) چند معنایِ متفاوت برایِ web آمده که در این‌جا خلاصه‌وار به آن‌ها اشاره می‌شود:

۱. شبکه‌یي از رشته‌هایِ نازک که عنکبوت برایِ به دام انداختنِ شکار اش می‌تند؛

Hadaf e in jostâr barrasi ye hamejânebe ye vâĵe ye târnemâ*’st ke sarexâhân e Fârsi ân râ be jâ ye web site va niz web page be kâr mi barand.

Dar âĝâz, be maënâ ye web dar Engelisi mi pardâzim.

Dar farhang e Âksford e Konsâyz (Concise Oxford) cand maënâ ye motafâvet barâ ye web âmade, ke dar injâ xolâsevâr be ânhâ eŝâre mi ŝavad:

1. ŝabake i az reŝtehâ ye nâzok, ke ankabut barâ ye be-dâm-andâxtan e ŝekâr aŝ mi tanad;

فرقِ اساسیِ زبان‌هایِ باز و زبان‌هایِ بسته را می‌‌توان در این فرمول خلاصه کرد که زبان‌هایِ بسته کم-و-بیش در چارچوبِ محدودیّت‌هایِ طبیعی و تاریخیِ خود، در زیستِ ناخودآگاهِ خود، در ترس از دگرگونی، فرو مانده اند، حال آن که زبان‌هایِ باز با برداشتنِ مرزهایِ محدودیّت‌هایِ طبیعی و فرهنگی و تاریخیِ خود، با نگرشِ انقلابیِ تازه‌یي، با یاریِ علوم و تکنولوژیِ زبانی، راهِ توسعه‌یِ خود را گشوده اند.

داریوش آشوری، زبانِ باز، نشرِ مرکز، تهران، چاپِ دوم، آبانِ ۸۷، ص ۲۷.

Farq e asâsi ye zabânhâ ye bâz va zabânhâ ye baste râ mi tavân dar in formul xolâse kard, ke zabânhâ ye baste, kamobiŝ, dar cârcub e mahdudiyyathâ ye tabii yo târixi ye xod, dar zist e nâxodâgâh e xod, dar tars az degarguni foru mânde and, hâl ân ke zabânhâ ye bâz bâ bardâŝtan e marzhâ ye mahdudiyyathâ ye tabii yo farhangi yo târixi ye xod, bâ negareŝ e enqelâbi ye tâze i, bâ yâri ye olum o teknoloĵi ye zabâni, râh e towsee ye xod râ goŝude and.

Dâryuŝ e Âŝuri, Zabân e Bâz, Naŝr e Markaz, Tehrân, Câp e 2om, Âbân e ’87, s 27.

«هر روز زمزمه‌یي بلند می‌شود و هر چند صباحي یک بار مسئله‌یِ تغییرِ خط مطرح می‌شود که این خط به درد نمی‌خورد و باید خطّ‌ِ لاتین به کار ببریم و کلماتِ خود امان را با حروفِ لاتین بنویسیم، حالا در اثرِ این تغییر چه بر سرِ معارف و فرهنگ و تمدّن و شخصیّت و حماسه‌یِ ملّیِ ما می‌آید، این حساب‌ها دیگر در کار نیست. ما آثارِ نفیسي داریم که در دنیا نظیر ندارد. مگر دنیا کتابي مثلِ مثنویِ مولوی دارد؟ مگر دنیا کتابي مثلِ کتابِ سعدی دارد؟ این‌ها در قالبِ همین خطوط گفته^۱ و نوشته شده است. اگر شما این خط را که «ص» اش با «س» اش و با «ث» اش، و نیز حرفِ «ز»یِ آن با «ض» و با «ظ» اش فرق می‌کند^۲، منسوخ کنید، اگر شما این قالب را بر دارید، در ظرفِ صد سالِ دیگر اصلن مثنوی را نمی‌شود خاند!^۳ ولی من نمی‌دانم چرا ما این‌طور هستیم؟!»

حماسه‌یِ حسینی، مرتضا مطهّری

(۱) با خط گفت-و-گو نمی‌کنیم، تنها می‌نویسیم! از همین رو'ست که خط جزئي از زبان شمرده نمی‌شود، بل‌که ابزاري'ست در اختیارِ انسان برایِ ثبتِ اندیشه. از این گذشته، فارسی در طولِ تاریخ هرگز خطّي از خود نداشته است و حتّا خطّ‌ِ پهلوی هم – که بسیاري گمان می‌کنند خطّ‌ِ اصیلِ فارسی'ست – ریشه‌یِ سامی دارد.

(۲) نمی‌دانم کجایِ فارسی «ص»، «ض» یا «ظ» دارد! کاملن روشن و آشکار است که این حروف همراهِ واژگانِ عربی به فارسی زور شده اند.

(۳) من هم‌اکنون نمی‌توانم مولوی یا حافظ را بخانم، لیک اگر با حروفِ لاتینی نگاشته شوند و انتشار یابند، به آسانی می‌خانم؛ چون می‌فهمم کجا را /a/ بخانم کجا را /e/.

" Har ruz zamzame i boland mi ŝavad o, har cand sabâh i, yek bâ masále ye taĝyir e xatt matrah mi ŝavad, ke in xatt be dard ne mi xorad o, bâyad xatt e Lâtin be kâr be barim, va kalamât e xod rmân râ bâ horuf e Lâtin be nevisim, hâlâ, dar asar e in taĝyir ce bar sar e maâref o farhang o tamaddon o ŝaxsiyyat o hamâse ye melli ye mâ mi âyad, in hesâbhâ, digar, dar kâr nist. Mâ âsâr e nafis i dârim, ke dar donyâ, nazir na dârad. Magar donyâ ketâb i mesl e Masnavi ye Mowlavi dârad? Magar donyâ ketâb i mesl e ketâb e Saëdi dârad? Inhâ dar qâleb e hamin xotut gofte¹ vo, neveŝte ŝode ast. Agar, ŝomâ in xatt râ, ke ص [sâd] aŝ bâ س [sin] aŝ va bâ ث [se] aŝ, va niz, harf e ز [ze] ye ân bâ ض [zâd] o bâ ظ [zâ] y-aŝ farq mi konad², mansux konid, agar, ŝomâ in qâleb râ bar dârid, dar zarf e sad sâl, digar, aslan Masnavi râ ne mi ŝavad xând!³ Va li, man ne mi dânam cerâ mâ in towr hastim!?"

Hamâse ye Hoseyni, Mortazâ Motahhari

[1] Bâ xatt goftogu ne mi konim, tanhâ mi nevisim! Az hamin ru'st, ke xatt jozë i az zabân ŝemorde ne mi ŝavad, bal ke, abzâr i'st, dar extiyâr e ensân, barâ ye sabt e andiŝe. Az in gozaŝte, Fârsi, dar tul e târix, hargez, xatt i az xod na dâŝte ast, va hattâ, xatt e Pahâvi, ham, – ke besyâr i gomân mi konand xatt e asil e Fârsi'st – riŝe ye Sâmi dârad.

[2] Ne mi dânam kojâ ye Fârsi ص yâ ض yâ ظ dârad! Kâmelan, rowŝan o âŝkâr ast, ke in horuf hamrâh e vâĵegân e Arabi be Fârsi zur ŝode and.

[3] Man, hamaknun, ne mi tavânam Mowlavi yâ Hafez râ be xânam, lik, agar bâ horuf e Lâtini negâŝte ŝavand o, enteŝâr yâband, be âsâni mi xânam; con dar ân surat mi fahmam kojâ râ /a/ be xânam, kojâ râ /e/.