سی‌وب در باره بایگانی فهرست › اشتراک ›

دستورِ ترانویسی

سه شنبه ۲۳ خرداد ۱۳۹۱‏‏، ساعت ِ 11:44

بارگیریِ پی‌دی‌اف – ویراستِ پنجم (KiB‏ ۳۲۵ – ۲۹/‏۳/‏۹۱)

ترانویسی، یعنی نگارشِ فارسی با نویسه‌هایِ لاتینی، به همان شکل ای که خانده می‌شوند. «دستورِ ترانویسی» شیوه‌نامه‌یِ نگارشِ فارسی با نویسه‌هایِ لاتینی'ست؛ شاملِ قاعده‌ها ای بی‌استثنا برایِ دقیق‌تر-نوشتن و آسان‌تر-خاندن.

این شیوه‌نامه، شاملِ قراردادها و قاعده‌هایِ زیر است:

• نویسه‌هایِ ترانویسی

• فاصله‌گذاری

• نمایشِ حذف و پیوندِ آوایی

• نمایشِ تشدید

• کاربردِ حروفِ بزرگ

• نگارشِ تاریخ و ساعت

• ترانویسی در محیط‌هایِ دیجیتال

• پرهیز از دیگر روش‌هایِ نگارشی

خطّ ۆ نگارش 

مرزهایِ ترجمه – شیمی

چهارشنبه ۱۷ خرداد ۱۳۹۱‏‏، ساعت ِ 2:37

اگر در کارگروهِ شیمیِ گروهِ واژه‌سازیِ فرهنگستان بودم، پیشنهاد می‌کردم، که در ترجمه‌یِ نامِ ترکیب‌هایِ شیمیایی، عددها ترجمه شوند؛ زیرا هم نام‌ها ساده‌تر و آسان‌فهم‌تر می‌شوند، هم از فراگرفتنِ نظامِ شمارشیِ یونانی بی‌نیاز می‌شویم. برایِ مثال:

CO: کربن-تک‌اکسید (یا تک‌اکسیدِ-کربن)؛
CO2: کربن-دواُکسید؛
UCl4: اورانیم-چهارکلرید؛
C2H2Cl3: سه‌کلرواتان.

در این صورت، شاید حتّا بهتر باشد، آلکان‌ها، آلکن‌ها و دیگر ترکیب‌هایِ هیدروکربنی هم با عددهایِ فارسی نام‌گذاری شوند! که به این سادگی نیست. برایِ شروع، می‌توان به ترکیب ای از عدد و نوعِ ترکیب اندیشید؛ برایِ مثال، «دوآلکان» برایِ هیدروکربنِ اشباعِ دوکربنه (C2H6).

این شیوه‌یِ نام‌گذاری را، بی هیچ محدودیّت ای، می‌توان برایِ زنجیره‌هایِ درازتر نیز پی گرفت.


پی‌نوشت: از آن‌جا که، در نگارشِ عددها در ترانویسی، ویرگول برایِ ممیّز به کار می‌رود، کاربردِ نقطه در نوشتنِ نامِ ترکیب‌هایِ شیمیایی بهتر است: ‎1.1.1-sekoloro-doâlkân (این سه یک نشان می‌دهد، که سه اتمِ کلر به نخستین کربنِ اتان متّصل اند).

Agar dar kârgoruh e ŝimi ye goruh e vâĵesâzi ye Farhangestân budam, piŝnehâd mi kardam, ke dar tarjome ye nâm e tarkibhâ ye ŝimiyâi, adadhâ tarjome ŝavand; zirâ ham nâmhâ sâdetar o âsânfahmtar mi ŝavand, ham az farâgereftan e nezâm e ŝomâreŝi ye Yunâni biniyâz mi ŝavim. Barâ ye mesâl:

CO: karbon-takoksid (yâ takoksid-e-karbon);
CO2: karbon-dooksid;
UCl4: urâniyom-cârkolorid;
C2H2Cl3: sekoloroetân.

Dar in surat, ŝâyad hattâ behtar bâŝad, âlkânhâ, âlkenhâ vo digar tarkibhâ ye hidrokarboni ham bâ adadhâ ye Fârsi nâmgozâri ŝavand! Ke be in sâdegi nist. Barâ ye ŝoruɛ, mi tavân be tarkib i az adad o nowɛ e tarkib andiŝid; barâ ye mesâl, "doâlkân" barâ ye hidrokarbon e eŝbâɛ e dokarbone (C2H6).

In ŝive ye nâmgozâri râ, bi hic mahdudiyyat i, mi tavân barâ ye zanjirehâ ye derâztar niz pey gereft.


Peyneveŝt: Az ânjâ ke, dar negâreŝ e adadhâ dar tarânevisi, virgul barâ ye momayyez be kâr mi ravad, kârbord e noqte dar neveŝtan e nâm e tarkibhâ ye ŝimiyâi behtar ast: 1.1.1-sekoloro-doâlkân (in se yek neŝân mi dehad, ke se atom e kolor be noxostin karbon e etân mottasel and).


راست‌به‌چپ‌نویسی، یک ناهنجاری

شنبه ۶ خرداد ۱۳۹۱‏‏، ساعت ِ 11:26

مهم‌ترین تناقضي که راست‌به‌چپ‌نویسی با خود دارد، در نگارشِ عددها رخ می‌نماید. در خطّي که از راست به چپ نگاشته می‌شود، عددها از چپ نوشته و خانده می‌شوند.

۱. در نوشتنِ بازه‌هایِ عددی، این تمایل وجود دارد که ابتدایِ بازه سمتِ چپ و انتهای اش سمتِ راست نوشته شود؛ مانندِ ۹۱-۱۳۶۷.

۱-الف) به ویژه در نوشتن با رایانه، ابتدا باید عددِ بزرگ‌تر (انتهایِ بازه) را نوشت. به این ترتیب، اگر یک کرانِ بازه در انتهایِ سطر جا نشود، «ابتدا»یِ بازه به سطرِ بعدی انتقال می‌یابد؛ در این صورت، نخست انتهایِ بازه خانده می‌شود!

همه‌یِ تلاشِ او در سال‌هایِ ۹۱-
۱۳۶۷ در راهِ …

۱-ب) نگارشِ عددی در تضاد با نگارشِ متنی'ست؛ برایِ مثال از ۵ تا ۹ (راست‌به‌چپ) ۹-۵ (چپ‌به‌راست) نگاشته می‌شود.

• شاید به همین علّت، غلام‌حسینِ مصاحب، در «دایرةالمعارفِ فارسی» (دانش‌نامه‌یِ فارسی) بازه‌هایِ عددی را از راست به چپ می‌نوشت؛ برایِ مثال، ۱۳۶۷-۹۱. این روشِ نگارش، دو مشکلِ بالا را حل می‌کند، امّا تناقض با شماره‌هایِ تلفن، همچنان هست: ۹-۲۲۲۳۴۲۷.

۱-پ) در تضاد با الف و ب، در شماره‌گذاریِ بخش‌هایِ کتاب، ترکیبِ عددی از راست به چپ خانده می‌شود (و ریزخط اصلن خانده نمی‌شود)؛ فصلِ ۲، بخشِ ۵: بخشِ ۲-۵.

۲) در کدگذاری‌ها، برایِ مثال نسخه‌هایِ مختلفِ یک نرم‌افزار، و گاهي در شماره‌گذاریِ بخش‌هایِ کتاب، «نقطه» به کار می‌رود. در کدگذاری‌ها عددها از چپ به راست خانده می‌شوند (همان‌گونه که در رایانه از چپ به راست نوشته می‌شوند)، امّا در شماره‌گذاریِ بخش‌ها، عددها از راست به چپ خانده می‌شوند.

اوبونتو ۱۲.۰۴ (دوازده صفر چهار) در برابرِ بخشِ ۲.‏۵ (دو پنج)

• دیده می‌شود، که در شماره‌گذاریِ بخش‌هایِ کتاب، در هر صورت تناقضي نهفته است. برتریِ کاربردِ ریزخط این است که در نوشتن با رایانه، عددها، خودکار، از راست به چپ نوشته می‌شوند، امّا کاستیِ مهمّ اش این است که اگر عددها در پایانِ سطر جا نشوند، نیمي از ترکیب به سطرِ بعدی انتقال می‌یابد، که خوش‌آیند نیست.

همان‌گونه که در بخشِ ۲-
۵ دیدیم …


در ترانویسی، امّا، همیشه تکلیف روشن است؛ چون همواره همه چیز از چپ به راست نگاشته می‌شود:

• بازه‌هایِ عددی با ریزخط (جایگزینیِ ریزخط با «تا» در خاندن)؛

1367-91 (1367 tâ 91)

• کدگذاری، و شماره‎گذاریِ بخش‌ها با نقطه (نقطه خانده نمی‌شود)؛

Ubuntu 12.04, baxŝ e 2.5

• عددهایِ اعشاری (ن‍.ک‍. نمایشِ عددها در ترانویسی) با ویرگول.

2,5: do vo, panj dahom; do momayyez panj


پی‌نوشت: مشکلِ دیگر در زمینه‌یِ نگارشِ عددهایِ فارسی این است، که برایِ مثال، کسرِ  ۲/۳ را در مرورگرهایِ پیشرفته، دو سوم، می‌بینیم؛ اما در – به اصطلاح! – مرورگرِ اینترنت‌اکسپلورر، سه دوم! این مشکل، البتّه، ریشه در ذاتِ راست‌به‌چپ‌نویسی ندارد؛ امّا وقتي درجِ تاریخ را در نظر بیاوریم، که هشتمِ خرداد، ۸/‏۳ نوشته می‌شود، فاجعه تکمیل می‌شود!

همچنین فراموش کردم به مشکلاتِ فراگیر در نگارشِ فرمول‌هایِ شیمیک یا رابطه‌هایِ ریاضیک اشاره کنم، که نیازي به توضیح ندارند.

خطّ ۆ نگارش 

نمایش عددها در ترانویسی

دوشنبه ۱ خرداد ۱۳۹۱‏‏، ساعت ِ 11:11

در بحثِ نگارشِ عددها در ترانویسی (به رقم) دو نشانه‌یِ مهم نیاز است: ممیّز (جداکننده‌یِ اعشار)، و جداکننده‌یِ هزارها.

ما اغلب، با عددهایِ لاتینی، نقطه (.) را برایِ ممیّز، و ویرگول (,) را برایِ جداکننده‌یِ هزارها به کار می‌بریم. امّا در برخي زبان‌ها، درست عکسِ این است! بحث بر سرِ برتریِ کاربردِ نقطه یا ویرگول برایِ ممیّز بسیار است؛۱ امّا این رویکردِ دوگانه، گاهي باعثِ سردرگمیِ خاننده می‌شود.

برایِ رهایی از این جنجال‌ها و سردرگمی‌ها، پیشنهادِ من، کاربردِ نشانه‌یِ سومي، برایِ جداکننده‌یِ هزارها'ست. البتّه، برخي، با همین هدف، از فاصله‌یِ نشکن۲ بهره می‌برند؛ امّا این نویسه کاربردِ دیگري دارد، و مهم‌تر از آن، در نوشتن با دست نمودِ آشکاري ندارد.

Dar bahs e negâreŝ e adadhâ dar tarânevisi (be raqam) do neŝâne ye mohem niyâz ast: momayyez (jodâkonande ye aɛŝâr), va jodâkonande ye hezârhâ.

Mâ âĝlab, bâ adadhâ ye Lâtini, noqte (.) râ barâ ye momayyez, va virgul (,) râ barâ ye jodâkonande ye hezârhâ be kâr mi barim. Ammâ dar barx i zabânhâ, dorost aks e in ast! Bahs bar sar e bartari ye kârbord e noqte yâ virgul barâ ye momayyez besiyâr ast;1 ammâ in ruykard e dogâne, gâh i bâes e sardargomi ye xânande mi ŝavad.

Barâ ye rahâi az in janjâlhâ vo sardargomihâ, piŝnehâd e man, kârbord e neŝâne ye sevom i, barâ ye jodâkonande ye hezârhâ'st. Albatte, barx i, bâ hamin hadaf, az fâsele ye naŝkan2 bahre mi barand; ammâ in nevise kârbord e digar i dârad, va mohemtar az ân, dar neveŝtan bâ dast nemud e âŝkâr i na dârad.

»» Edâme ye neveŝte ... ادامه یِ نوشته ««

خطّ ۆ نگارش