سی‌وب در باره بایگانی فهرست › اشتراک ›

راست‌به‌چپ‌نویسی، یک ناهنجاری

شنبه ۶ خرداد ۱۳۹۱‏‏، ساعت ِ 11:26

مهم‌ترین تناقضي که راست‌به‌چپ‌نویسی با خود دارد، در نگارشِ عددها رخ می‌نماید. در خطّي که از راست به چپ نگاشته می‌شود، عددها از چپ نوشته و خانده می‌شوند.

۱. در نوشتنِ بازه‌هایِ عددی، این تمایل وجود دارد که ابتدایِ بازه سمتِ چپ و انتهای اش سمتِ راست نوشته شود؛ مانندِ ۹۱-۱۳۶۷.

۱-الف) به ویژه در نوشتن با رایانه، ابتدا باید عددِ بزرگ‌تر (انتهایِ بازه) را نوشت. به این ترتیب، اگر یک کرانِ بازه در انتهایِ سطر جا نشود، «ابتدا»یِ بازه به سطرِ بعدی انتقال می‌یابد؛ در این صورت، نخست انتهایِ بازه خانده می‌شود!

همه‌یِ تلاشِ او در سال‌هایِ ۹۱-
۱۳۶۷ در راهِ …

۱-ب) نگارشِ عددی در تضاد با نگارشِ متنی'ست؛ برایِ مثال از ۵ تا ۹ (راست‌به‌چپ) ۹-۵ (چپ‌به‌راست) نگاشته می‌شود.

• شاید به همین علّت، غلام‌حسینِ مصاحب، در «دایرةالمعارفِ فارسی» (دانش‌نامه‌یِ فارسی) بازه‌هایِ عددی را از راست به چپ می‌نوشت؛ برایِ مثال، ۱۳۶۷-۹۱. این روشِ نگارش، دو مشکلِ بالا را حل می‌کند، امّا تناقض با شماره‌هایِ تلفن، همچنان هست: ۹-۲۲۲۳۴۲۷.

۱-پ) در تضاد با الف و ب، در شماره‌گذاریِ بخش‌هایِ کتاب، ترکیبِ عددی از راست به چپ خانده می‌شود (و ریزخط اصلن خانده نمی‌شود)؛ فصلِ ۲، بخشِ ۵: بخشِ ۲-۵.

۲) در کدگذاری‌ها، برایِ مثال نسخه‌هایِ مختلفِ یک نرم‌افزار، و گاهي در شماره‌گذاریِ بخش‌هایِ کتاب، «نقطه» به کار می‌رود. در کدگذاری‌ها عددها از چپ به راست خانده می‌شوند (همان‌گونه که در رایانه از چپ به راست نوشته می‌شوند)، امّا در شماره‌گذاریِ بخش‌ها، عددها از راست به چپ خانده می‌شوند.

اوبونتو ۱۲.۰۴ (دوازده صفر چهار) در برابرِ بخشِ ۲.‏۵ (دو پنج)

• دیده می‌شود، که در شماره‌گذاریِ بخش‌هایِ کتاب، در هر صورت تناقضي نهفته است. برتریِ کاربردِ ریزخط این است که در نوشتن با رایانه، عددها، خودکار، از راست به چپ نوشته می‌شوند، امّا کاستیِ مهمّ اش این است که اگر عددها در پایانِ سطر جا نشوند، نیمي از ترکیب به سطرِ بعدی انتقال می‌یابد، که خوش‌آیند نیست.

همان‌گونه که در بخشِ ۲-
۵ دیدیم …


در ترانویسی، امّا، همیشه تکلیف روشن است؛ چون همواره همه چیز از چپ به راست نگاشته می‌شود:

• بازه‌هایِ عددی با ریزخط (جایگزینیِ ریزخط با «تا» در خاندن)؛

1367-91 (1367 tâ 91)

• کدگذاری، و شماره‎گذاریِ بخش‌ها با نقطه (نقطه خانده نمی‌شود)؛

Ubuntu 12.04, baxŝ e 2.5

• عددهایِ اعشاری (ن‍.ک‍. نمایشِ عددها در ترانویسی) با ویرگول.

2,5: do vo, panj dahom; do momayyez panj


پی‌نوشت: مشکلِ دیگر در زمینه‌یِ نگارشِ عددهایِ فارسی این است، که برایِ مثال، کسرِ  ۲/۳ را در مرورگرهایِ پیشرفته، دو سوم، می‌بینیم؛ اما در – به اصطلاح! – مرورگرِ اینترنت‌اکسپلورر، سه دوم! این مشکل، البتّه، ریشه در ذاتِ راست‌به‌چپ‌نویسی ندارد؛ امّا وقتي درجِ تاریخ را در نظر بیاوریم، که هشتمِ خرداد، ۸/‏۳ نوشته می‌شود، فاجعه تکمیل می‌شود!

همچنین فراموش کردم به مشکلاتِ فراگیر در نگارشِ فرمول‌هایِ شیمیک یا رابطه‌هایِ ریاضیک اشاره کنم، که نیازي به توضیح ندارند.

خطّ ۆ نگارش