پس‌وندِ «-ی» دو کاربرد دارد:

۱. ساختنِ اسم از صفت: خوبی، نیکی، تندی، درستی، آزادگی

۲. ساختنِ صفت از اسم: کاری، خودی، قطبی، فارسی. 

   نخستین تفاوتِ «-یّت» با «-ی» این است که همواره اسم می‌سازد، چه از اسم و چه از صفت: بشریّت، شخصیّت، محدودیّت، خریّت. 

   آشکار است که چنین واژه‌هایي را نمی‌توان با «ی» ساخت؛ چرا که معناهایِ دیگري تولید می‌شود و این مهم‌ترین تفاوتِ این دو پس‌وند است. پس «یت» واژگاني را می‌سازد که «-ی» نمی‌تواند؛ به ویژه که «-ی» از اسم صفت می‌سازد، نه اسم. 

   در نتیجه، در فارسی برایِ جبرانِ کاستی‌هایِ «-ی» به «-یّت» نیاز داریم؛ به ویژه در واژه‌سازیِ علمی: مدرنیّت، قطبیّت، صُلبیّت.

Barx i bar in bâvar and ke be jâ ye “-iyyat” e Arabi dar Fârsi bâyad pasvand e “-i” be kâr ravad; ammâ conin mi nemâyad ke in do pasvand bâ ham motafâvet and.

Pasvand e “-i” dar Fârsi do kârbord dârad:

1. sâxtan e esm az sefat: xubi, niki, tondi, dorosti, âzâdegi;

2. sâxtan e sefat az esm: kâri, xodi, qotbi, Fârsi.

Noxostin tafâvot e “-iyyat” bâ “-i” in ast ke hamvâre esm mi sâzad, ce az esm va ce az sefat: baŝariyyat, ŝaxsiyyat, mahdudiyyat, xariyyat.

Âŝkâr ast ke conin vâĵehâ i râ ne mi tavân bâ “-i” sâxt; cerâ ke maënâhâ ye digar i towlid mi ŝavad va in mohemmtarin tafâvot e in do pasvand ast. Pas “-iyyat” vâĵegân i mi sâzad ke “-i” ne mi tavânad; be viĵe ke “-i” az esm sefat mi sâzad, na esm.

Pasvand e digar i ke maënâ i mânand e “-iyyat” dârad o az esmhâ esm mi sâzad – va kâsti ye “-i” râ jobrân mi konad – “-ânegi”’st ke dar vâqeë do pasvand ast: âne + i; mânand e mardânegi, dogânegi. Ammâ ŝurbaxtâne in pasvand mahdudiyyat e karbordi dârad va tanhâ bâ vâĵegân e sare ye Pârsi juŝ mi xorad o bâ esmhâ ye vâmgerefte guŝnavâz nist; mânand e qotbânegi yo ŝaxsânegi, zirâ qotbâne vo ŝaxsâne na dârim.

Dar natije, dar Fârsi, barâ ye jobrân e kâstihâ ye “-i” be “-iyyat” niyâz dârim; be viĵe dar vâĵesâzi ye elmi: moderniyyat, qotbiyyat, solbiyyat.