سی‌وب در باره بایگانی فهرست › اشتراک ›

ow ov av

پنجشنبه 29 اسفند1392‏‏، ساعت ِ 9:1

آوا یِ /ow/ را در دبستان آموزش نه می دهند؛ با آن که بسامد ِ بالا ای هم در واژگان ِ فارسی یِ ناب و هم در وام‌واژه‌ها یِ عربی‌بنیاد دارد. برا یِ نمونه:

در فارسی: پی‌رۏ، پرتۏ، رۏشن، نۏ، مۏ، جۏ، رۏزنه، کۏدن، لۏده، گۏجه، مۏز، اۏرنگ، گۏهر، گرۏ، گرۏگان، سۏگند، سۏدا، خۆدرۏ، دۏ، پادۏ، سۏغات، تلۏتلۏ، هۏله؛
در عربی‌بنیادها: تۏضیح، تۏحید، تۏطئه، اۏج، مۏج، نۏع، زۏج، قۏم، صۏت، مۏرد، تۏهین، سرلۏحه، مۏهوم، مۏجود، دۏره، دۏره‌گرد، دۏلت، هۏل، فردۏس.

برخ ای، این آوا را، به صِرف ِ این که در تهران به شکل ِ /o/ یِ کشیده ادا می کنند، همان /o/ می‌دانند؛ امّا تبدیل ِ آن پیش از واکه‌ها، به /ov/ یا گاه به اصل ِ خۆد، /av/، هم (۱) تفاوت ِ آن با /o/ را اثبات می کند، هم (۲) چنین می نماید که /w/ گونه یِ دیگر ای از /v/ باشد.

پیرۏ + ان ← پیرُوان؛
جۏ + ین ← جُوین؛
نۏ + ین ← نُوین؛

پیرۏ + ی ← پیرَوی؛
جۏ +  َنده ← جَونده؛
شنۏ + ا ← شنَوا.

علّت ِ دیگر ِ جداکردن ِ دۆواکه یِ /ow/ به واکه یِ /o/ و همخان ِ /w/، جدااُفتادن ِ آن‌ها در دۆ هجا، در نمونه‌ها یِ بالا'ست:
پیروان ← پی رُ وان؛
نوین ← نُ وین؛
شنوا ← شِ نَ وا.

Âvâ ye /ow/ râ dar dabestân âmuzeŝ ne mi dehand; bâ ân ke basâmad e bâlâ i ham dar vâĵegân e fârsi ye nâb va ham dar vâmvâĵehâ ye arabi-bonyâd dârad. Barâ ye nemune:

Dar fârsi: peyrow, partow, rowŝan, now, mow, jow, rowzane, kowdan, lowde, gowje, mowz, owrang, gowhar, gerow, gerowgân, sowgand, sowda, xodrow, dow, pâdow, sowĝât, telowtelow, howle;
Dar arabi-bonyâdhâ: towzih, towhid, towtee, owj, mowj, nowë, zowj, qowm, sowt, mowred, towhin, sarlowhe, mowhum, mowjud, dowre, dowregard, dowlat, howl, ferdows.

Barx i, in âvâ râ, be serf e in ke dar Tehrân be ŝekl e /o/ ye keŝide adâ mi konand, hamân /o/ mi dânand; hamân /o/ mi dânand; ammâ tabdil e ân piŝ az vâkehâ, be /ov/ yâ gâh be asl e xod, /av/, ham (1) tafâvot e ân bâ /o/ râ esbât mi konad, ham (2) conin mi nemâyad ke /w/ gune ye digar i az /v/ bâŝad.

Peyrow + ân → peyrovân;
jow + in → jovin;
now + in → novin;

peyrow + i → peyravi;
jow + ande → javande;
ŝenow + â → ŝenavâ.

Ellat e digar jodâkardan e dovâke ye /ow/ be vâke ye /o/ vo hamxân e /w/, jodâoftâdan e ânhâ dar do hejâ, dar nemunehâ ye bâlâ’st:

peyrovân → pey.ro.vân;
novin → no.vin;
ŝenavâ → ŝe.na.vâ.

خطّ ۆ نگارش 

توان‌ها یِ هزار

شنبه 17 اسفند1392‏‏، ساعت ِ 12:33

برا یِ گفتن/خاندن ِ عددها یِ بزرگ ناچار ایم از واژه‌ها ای بهره ببریم که ریشه ای از عددها یِ یونانی را در خود دارند: میلیون، بیلیون/میلیارد، تریلیون، کوئدریلیون، کوئنتیلیون، سکستیلیون، سپتیلیون،…!

دژآوایی یِ خود ِ این واژگان به کنار، به‌یادسپردن ِ ارتباط ِ آن‌ها با عددها نیز هیچ آسان نیست؛ چنان که برا یِ نمونه کوئنتیلیون که از ریشه یِ «۵» ِ یونانی'ست، نه توان ِ ۵م ِ هزار (۱۰۱۵)، که حاصلِ‌ضرب ِ توان ِ ۵ ِ هزار در هزار است؛ یعنی ۱۰۱۸=۱۰۰۰×۱۰۱۵!

پیشنهاد ِ من کاربرد ِ «هزار+توان» برا یِ نامیدن ِ این عددها'ست؛ یعنی میلیون را بگوییم هزارهزار، و سپس آن را به «هزاردو» کوتاه کنیم؛ به همین شیوه، بیلیون را هزارسه، تریلیون را هزارچهار و تا آخر. در نتیجه، اگر بگوییم «هزارشش»، می‌دانیم منظور توان ِ ۶م ِ هزار (۱۰۱۸) یعنی همان کوئنتیلیون است.

همچنین، به همین شیوه، عددها یِ کسری را هم می‌توانیم به جا یِ میلیونم، بیلیونم، تریلیونم،… بگوییم: هزاردوم، هزارسوم، هزارچهارم،….

نمونه:
۲٬۳۰۵٬۴۵۷٬۶۰۱: دوهزارسه و سیصد و پنج‌هزاردو و چارصد و پنجاه و هفت‌هزار و ششصد و یک؛
۰٫۰۱۰٬۲۳۰٬۸۰۴: ده‌هزاردو و دویست و سی‌هزار و هشتصد و چهار هزارسوم.

Barâ ye goftan/xândan e adadhâ ye bozorg nâcâr im az vâĵehâ i bahre be barim ke riŝe i az adadhâ ye yunâni râ dar xod dârand: miliyon, biliyon/miliyârd, teriliyon, kuadriliyon, kuantiliyon, sekstiliyon, septiliyon,…!

Doĵâvâi ye xod e in vâĵegân be kenâr, beyâdsepordan e ertebât e ânhâ bâ adadhâ niz hic âsân nist; conân ke barâ ye nemune kuantiliyon ke az riŝe ye “5” e yunâni’st, na tavân e 5-om e hezâr (1015), ke hâsel-e-zarb e tavân e 5 e hezâr dar hezâr ast; yaëni 1015×1000=1018!

Piŝnehâd e man kârbord e “hezâr+tavân” barâ ye nâmidan e in adadhâ’st; yaëni miliyon râ be guim hezârhezâr, va sepas ân râ be “hezârdo” kutâh konim; be hamin ŝive, biliyon râ hezârse, teriliyon râ hezârcâr, va tâ âxer. Dar netije, agar be guim “hezârŝeŝ”, mi dânim manzur tavân e 6-om e hezâr (1018) yaëni hamân kuantiliyon ast.

Hamconin, be hamin ŝive, adadhâ ye kasri râ ham mi tavânim be jâ ye miliyonom, biliyonom, teriliyonom,… be guim: hezârdovom, hezârsevom, hezârcârom,….

Nemune:
2’305’457’601: dohezârse vo sisad o panjhezârdo vo cârsad o panjâh o hafthezâr o ŝeŝsad o yek;

0,010’230’804: dahhezârdo vo devist o sihezâr o haŝtsad o câr hezârsevom.

واژه‌سازی 

فاصله در نشانه‌گذاری

یکشنبه 15 دی1392‏‏، ساعت ِ 17:43

پیش‌تر، در باره یِ معنا و کاربرد ِ نشانه‌ها یِ نگارشی نوشته ام؛ امّا رعایت ِ اصول ِ فاصله‌گذاری پیرامون ِ نشانه‌ها یِ نگارشی به زیبایی یِ نوشتار ۆ درک ِ آسان‌تر ِ مفهوم ِ آن نشانه‌ها کمک می کند. طبق ِ قرارداد، هر جزئ ِ نگارش، چه واژه و چه نشانه، تنها وجود یا نه‌بود ِ فاصله یِ پیش از خۆد را تعیین می کند. این اصل‌ها عبارت اند از:

کمان‌سانان

کمان‌ها ()، قلّاب‌ها []، ابروها {}، گیومه‌ها «»، بی‌فاصله از واژه‌ها یِ درونی ی-اشان، و از راست فاصله‌دار نگاشته می شوند.

کوه ِ دماوند (به بلندا یِ ۵٬۶۷۱ متر)

امریکا [در] این سال‌ها به دون ِ …

«آخر ِ شاه‌نامه» یِ اخوان ِ ثالث

نقطه‌سانان

نشانه‌ها یِ نقطه (.)، ویرگول (،)، دۆنقطه (:)، نقطه‌ویرگول (؛)، پرسش (؟)، و تعجّب (!) از راست بی‌فاصله نگاشته می شوند.

یک دسته رز ِ سرخ، سفید، و صورتی.

خونسرد باش!

دۆ راه هست: با قطار، یا با اتۆبوس.

سه‌نقطه (…)

سه‌نقطه می تواند کاربردها یِ متفاوت ای داشته باشد، که در هر کاربرد فاصله‌گذاری یِ خاصّ ای هم می طلبد:

۱. اگر نماینده یِ جمله یا واژه یِ ناتمام باشد، همچۆن نقطه‌سانان از راست بی‌فاصله نگاشته می شود؛

کیف ۆ کتاب ۆ دفتر ۆ…، همه را بی ی-آور.

همان‌طۏر که می گفت «ستا…»، خشک اش زد!

[کشیدگی:] بـ…له! [لکنت:] بـ…بـ…بله!

۲. اگر نماینده یِ یک/چند واژه یِ حذف‌شده یا جاافتاده باشد، همچۆن یک واژه یِ مستقل، فاصله‌دار نگاشته می شود.

… این دیدگاه را به چالش می کشد، که امریکا … تغییر ای نه کرده است.

Piŝtar, dar bâre ye mënâ vo kârbord e neŝânehâ ye negâreŝi neveŝte am; ammâ reâyat e osul e fâselegozâri pirâmun e neŝânehâ ye negâreŝi be zibâi ye neveŝtâr o dark e âsântar e mafhum e ân neŝânehâ komak mi konad. Tebq e qarârdâd, har jozë e negâreŝ, ce vâĵe va ce neŝâne, tanhâ vojud yâ nabud e fâsele ye piŝ az xod râ taëyin mi konad. In aslhâ ebârat and az:

Kamânsânân

Kamânhâ (), qollâbhâ [], abruhâ {}, giyumehâ ye taki (‘’) yo dotâi (“”) bifâsele az vâĵehâ ye daruni y-eŝân va az cap fâseledâr negâŝte mi ŝavand.

Kuh e Damâvand (be bolandâ ye 5’671 metr)

Emrikâ [dar] in sâlhâ be dun e …

“Âxer e Ŝâhnâme” ye Axavân e Sâles

Noqtesânân

Neŝânehâ ye noqte (.), virgul (,), donoqte (:), noqtevirgul (;), porseŝ (?), va taajjob (!) az cap bifâsele negâŝte mi ŝavand.

Yek daste roz e sorx, sefid, va surati.

Xunsard bâŝ!

Do râh hast: bâ qatâr, yâ bâ otobus.

Senoqte (…)

Senoqte mi tavânad kârbordhâ ye motafâvet i dâŝte bâŝad, ke dar har kârbord fâselegozâri ye xâss i ham mi talabad:

1. agar nemâyande ye jomle yâ vâĵe ye nâtamâm bâŝad, hamcon noqtesânân az cap bifâsele negâŝte mi ŝavad;

Kif o ketâb o daftar o…, hame râ bi y-âvar.

Hamântowr ke mi goft “setâ…”, xoŝk aŝ zad!

[keŝidegi:] Ba…le! [loknat:] B…b…bale!

2. agar nemâyande ye yek/cand vâĵe ye hazfŝode yâ jâoftâde bâŝad, hamcon yek vâĵe ye mostaqell, fâseledâr negâŝte mi ŝavad.

… in didgâh râ be câleŝ mi keŝad, ke Emrikâ … taĝyir i na karde ast.

بازنوشته ای از هوده :: Hude‏‏ Bazneveŝte i az

خطّ ۆ نگارش 

نگارش ِ ترکیب‌ها یِ نام‌گذارانه در ترانویسی

شنبه 14 دی1392‏‏، ساعت ِ 17:51

در ترانویسی، هنگام ای که سخن از نگارش ِ نام‌ها یِ خاص به میان می آید، پرسش‌ها یِ بسیار ای پیش می آید، در این باره که کدام واژه‌ها نام ِ خاص شمرده می شوند ۆ، چه واژه‌ها ای را باید با حروف ِ مهدیس (بزرگ) نگاشت.

یک ای از این مۏردها، نام‌ها ای'ست که در یک عبارت ِ اضافی، به صورت ِ چیز ِ فلان، بیان می شود. از آن‌جا که ترکیب‌ها یِ اضافی کاربردها یِ گوناگون ای دارند، تنها زمان ای هر دۆ واژه با حرف ِ مهدیس نگاشته می شوند، که این عبارت را به توان به صورت ِ «چیز ای به نام ِ فلان» باز نوشت.

من این ترکیب‌ها یِ اضافی را اضافه‌ها یِ نام‌گذارانه می نامم. نمونه‌ها یِ این گونه از ترکیب‌ها بسیار اند:

Bânk e Melli, Bostân e Roftgar, Sâzmân e Enteqâl e Xun, Jaŝn e Nowruz, Id e Fetr, Ŝab e Yaldâ, Jâyeze ye Nobel.‎

مهم‌ترین برتری یِ این قاعده، بازشناختن ِ ترکیب‌ها یِ نام‌گذارانه از دیگر ترکیب‌ها یِ اضافی'ست؛ برا یِ مثال، sâxtmân e Ŝahâb ساختمان ای از آن ِ «شهاب» است، یعنی شهاب نام ِ کس ای'ست که صاحب ِ ساختمان یا در آن ساکن است؛ امّا Sâxtmân e Ŝahâb به ساختمان ای به نام ِ شهاب اشاره دارد.

همچنین، باید توجّه داشت، صفت‌ها ای که به این ترکیب‌ها افزوده می شوند، هیچ کدام با حرف ِ مهدیس نگاشته نه می شوند؛ برا یِ مثال:

Bostân e sarsabz e Roftgar, Jaŝn e bâstâni ye Nowruz, Id e said e Fetr, Jâyeze ye beynolmelali ye Nobel.‎

Dar tarânevisi, hangâm i ke soxan az negâreŝ e nâmhâ ye xâss be miyân mi âyad, porseŝhâ ye besiyâr i piŝ mi âyad, dar in bâre ke kodâm vâĵehâ nâm e xâss ŝemorde mi ŝavand o, ce vâĵehâ i râ bâyad bâ horuf e mehdis (bozorg) negâŝt.

Yek i az in mowredhâ, nâmhâ i’st ke dar yek ebârat e ezâfi, be surat e Ciz e Folân, bayân mi ŝavad. Az ânjâ ke tarkibhâ ye ezâfi kârbordhâ ye gunâgun i dârand, tanhâ zamân i har do vâĵe bâ harf e mehdis negâŝte mi ŝavand, ke in ebârat râ be tavân be surat e “ciz i be nâm e Folân” bâz neveŝt.

Man in tarkibhâ ye ezâfi râ Ezâfehâ ye Nâmgozârâne mi nâmam. Nemunehâ ye in gune az tarkibhâ besiyâr and:

Bânk e Melli, Bostân e Roftgar, Sâzmân e Enteqâl e Xun, Jaŝn e Nowruz, Id e Fetr, Ŝab e Yaldâ, Jâyeze ye Nobel.

Mohemmtarin bartari ye in qâede, bâzŝenâxtan e tarkibhâ ye nâmgozârâne az digar tarkibhâ ye ezâfi’st; barâ ye mesâl, sâxtmân e Ŝahâb, sâxtmân i az ân e Ŝahâb ast, yaëni Ŝahâb nâm e kas i’st ke sâheb e sâxtmân yâ dar ân sâken ast; ammâ Sâxtmân e Ŝahâb, be sâxtmân i be nâm e Ŝahâb eŝâre dârad.

Hamconin bâyad tavajjoh dâŝt, sefathâ i ke be in tarkibhâ afzude mi ŝavand, hic kodâm bâ harf e mehdis negâŝte ne mi ŝavand; barâ ye mesâl:

Bostân e sarsabz e Roftgar, Jaŝn e bâstâni ye Nowruz, Id e said e Fetr, Jâyeze ye beynolmelali ye Nobel.

بازنوشته ای از هوده :: Hude‏‏ Bazneveŝte i az

خطّ ۆ نگارش 

رنگ‌بندی یِ یکدست ِ منۆها در اوبونتو

جمعه 13 دی1392‏‏، ساعت ِ 4:27

منۆ یِ GTK2 در یونیتی از رنگ‌بندی یِ تم‌ها یِ اوبونتو، چه Ambiance و چه Radiance، پی‌روی نه می کند؛ در نتیجه منۆها پس‌زمینه یِ سفید دارند، که به ویژه با رنگ‌ها یِ Ambiance تضادّ ِ آشکار ای دارد. با این حال، منۆ یِ برنامه هم در GTK2 و هم در GTK3 با منۆ یِ (indicator-ها یِ) اوبونتو یکسان است.

یکدست‌کردن ِ منۆ یِ GTK2 با دیگر منۆها دشوار نیست. همه یِ آن چه باید انجام داد، ویرایش ِ فایل ِ gtkrc 'ست:

برا یِ Ambiance:‏ sudo gedit /usr/share/themes/Ambiance/gtk-2.0/gtkrc

برا یِ Radiance:‏ sudo gedit /usr/share/themes/Radiance/gtk-2.0/gtkrc

سپس جای‌گزینی یِ سطر ِ:

style "menu" {

با:

style "menu" = "dark" {

سبک ِ dark در هر دۆ تم ِ Ambiance ۆ Radiance از پیش تعریف شده است.

هم‌چنین، باید سطر ِ زیر را، با افزودن ِ # در ابتدا یِ آن، از دستورِکار خارج کرد:

widget "*.gtk-combobox-popup-menu.*" style "menuitem_text_is_fg_color_workaround"

Meno ye GTK2 dar Yuniti az rangbandi ye temhâ ye Ubuntu, ce ‘Ambiance’ va ce ‘Radiance’, peyravi ne mi konad; dar natije menohâ paszamine ye sefid dârand, ke be viĵe bâ ranghâ ye ‘Ambiance’ tazâdd e âŝkâr i dârad. Bâ in hâl, meno ye barnâme ham dar GTK2 va ham dar GTK3 bâ meno ye (‘indicator’-hâ ye) Ubuntu yeksân ast.

Yekdast-kardan e meno ye GTK2 bâ digar menohâ doŝvâr nist. Hame ye ân ce bâyad anjâm dâd, virâyeŝ e fâyl e gtkrc ’st:

barâ ye ‘Ambiance’: sudo gedit /usr/share/themes/Ambiance/gtk-2.0/gtkrc

barâ ye ‘Radiance’: sudo gedit /usr/share/themes/Radiance/gtk-2.0/gtkrc

sepas jâygozini ye satr e:

style "menu" {

bâ:

style "menu" = "dark" {

Sabk e dark dar har do tem e ‘Ambiance’ o ‘Radiance’ az piŝ taërif ŝode ast.

Hamconin, bâyad satr e zir râ, bâ afzudan e # dar ebtedâ ye ân, az dasturekâr xârej kard:

widget "*.gtk-combobox-popup-menu.*" style "menuitem_text_is_fg_color_workaround"

Piŝ || پیش
GTK2 menu Ambiance/Radiance - BEFORE dark styling

Pas || پس
GTK2 menu Ambiance/Radiance - AFTER dark styling

اوبونتو 

«« پیش‌تر