سی‌وب در باره بایگانی فهرست › اشتراک ›

ترجمه یِ جمله یِ مجهول

سه شنبه ۱۹ اسفند۱۳۹۳‏‏، ساعت ِ

جمله یِ مجهول در انگلیسی کاربردهایي دارد که برابر اش در فارسی لزومن مجهول نیست:

نخست، آن‌چه همه شنیده ایم، زماني'ست که فاعل هم در جمله ذکر می‌شود و کاربرد ِ جمله یِ مجهول برا یِ تأکید بر آن است. مانند ِ:

History is written by the winners.‎
تاریخ را برنده‌ها می‌نویسند. (به جا یِ: تاریخ توسط ِ برنده‌ها نوشته می‌شود.)

 دوّم، جمله‌ها یِ بی‌فاعل است، که فارسی، گاهي، راهکاري جز مجهول هم دارد. مانند ِ:

This work can be done today.‎
امروز، این کار را می‌توان انجام داد. (به جا یِ: امروز، این کار می‌تواند انجام شود.)

Jomle ye majhul dar engelisi kârbordhâ i dârad ke barâbar aŝ dar fârsi lozuman majhul nist:

Noxost, ânce hame ŝenide im, zamân i’st ke fâel ham dar jomle zekr mi ŝavad va kârbord e jomle ye majhul barâ ye taëkid bar ân ast. Mânand e:

‘History is written by the winners.’
Târix râ barandehâ mi nevisand. (be jâ ye: Târix tavassot e barandehâ neveŝte mi ŝavad.)

Dovvom, jomlehâ ye bifâel ast, ke fârsi, gâh i, râhkâr i joz majhul ham dârad. Mânand e:

‘This work can be done today.’
Emruz, in kâr râ mi tavân anjâm dâd. (be jâ ye: Emruz, in kâr mi tavânad anjâm ŝavad.)

ترجمه 

کاش مرده بود!‏

دوشنبه ۱۸ اسفند۱۳۹۳‏‏، ساعت ِ

خابیده بود کف ِ بزرگ‌راه. خودروها پاره‌پاره یِ تن اش را لگد می‌کردند. سردی یِ آسفالت او را به یاد ِ گرمی یِ تابش ِ خورشید رو یِ پوست اش می‌انداخت؛ آن هنگام که پرنده‌ها رو یِ شاخه‌ها ی-اش لانه می‌ساختند و، آوازخانان باهم‌بودن را جشن می‌گرفتند.

مقوّا یِ بی‌چاره!

Xâbide bud kaf e bozorgrâh. Xodrowhâ pârepâre ye tan aŝ râ lagad mi kardand. Sardi ye âsfâlt u râ be yâd e garmi ye tâbeŝ e xorŝid ru ye pust aŝ mi andâxt; ân hengâm ke parandehâ ru ye ŝâxehâ y-aŝ lâne mi sâxtand o, âvâzxânân bâhambudan râ jaŝn mi gereftand.

Moqavvâ ye bicâre!

دل‌نوشته 

وام‌واژه‌ها: املا یِ اصلی یا املا یِ فارسی؟

شنبه ۲۵ بهمن۱۳۹۳‏‏، ساعت ِ

در نگارش ِ وام‌واژه‌ها یِ فرنگی دو رویکرد ِ متفاوت وجود دارد: (۱) نگارش به املا یِ اصلی با حروف ِ لاتینی، (۲) نگارش به الفبا یِ فارسی. از دید ِ من، هر یک از این رویکردها معنا و کاربردي ویژه دارد.

۱. املا یِ اصلی:

با نگارش ِ وام‌واژه‌ها به املا یِ اصلی، در جمله، با دو شیوه یِ متفاوت ِ نگارش روبه‌رو می شویم؛ یکي روش ِ نگارش ِ فارسی، و دیگري فرنگی. این حالت بسیار همانند ِ کدگردانی در افراد ِ دوزبانه است، که نیمي از جمله را به یک زبان می گویند، و نیمي یا بخشي از آن را به زبان ِ دیگر.

علّت ِ این کار ممکن است ندانستن یا فراموش‌کردن ِ برابر ِ فارسی، گریز از برابرسازی، اشاره به اصل ِ واژه، یا جز این‌ها باشد؛ امّا هر چه باشد، نویسنده آن را به عنوان ِ واژه یِ بیگانه، و نه وام‌واژه، تلقّی کرده است.

در نمونه یِ زیر، نویسنده مفهوم ِ اصلی یِ community را تعریف کرده، و یا نیازي به برابرسازی برا یِ آن ندیده، یا توان اش را نداشته.

community همان جایي'ست که فرد به واسطه یِ عضویت ِ صرف ِ خیش در یک جمع ِ انسانی صاحب ِ شرایط ِ تولید می شود.

۲. املا یِ فارسی:

در برابر، نگارش ِ واژه به املا و رسمولخطّ ِ فارسی به آن معنا'ست که نویسنده وجود ِ واژه را نیاز ِ زبان ِ فارسی تلقّی کرده و آن را به عنوان ِ وام‌واژه پذیرفته است. در این حالت، تلفّظي نرم‌شده، مطابق با ویژگی‌ها یِ آوایی و واجی یِ فارسی، یا حتّا ساختگی به واژه داده می شود.

در نمونه یِ زیر، نویسنده پذیرفتن ِ community به عنوان ِ یک وام‌واژه را لازم دانسته، و خود «کمونته»، تلفّظ ِ فرانسوی یِ آن، را پیشنهاد کرده است.

«کمونته» همان جایي'ست که فرد به واسطه یِ عضویت ِ صرف ِ خیش در یک جمع ِ انسانی صاحب ِ شرایط ِ تولید می شود.

Dar negâreŝ e vâmvâĵehâ ye farangi do ruykard e motafâvet vojud dârad: (1) negâreŝ be emlâ ye asli bâ horuf e lâtini, (2) negâreŝ be alefbâ ye fârsi. Az did e man, har yek az in ruykardhâ maënâ vo kârbord i  viĵe dârad.

1. Emlâ ye Asli:

Bâ negâreŝ e vâmvâĵehâ be emlâ ye asli, dar jomle, bâ do ŝive ye motafâvet e negâreŝ ruberu mi ŝavim; yek i raveŝ e negâreŝ e fârsi, va digari farangi. In hâlat besiyâr hamânand e kodgardâni dar afrâd e dozabâne ast, ke nim i az jomle râ be yek zabân mi guyand, va nim i yâ baxŝ i az ân râ be zabân e digar.

Ellat e in kâr momken ast nadânestan yâ farâmuŝkardan e barâbar e fârsi, goriz az barâbarsâzi, eŝâre be asl e vâĵe, yâ joz inhâ bâŝad; ammâ har ce bâŝad, nevisande ân râ be onvân e vâĵe ye bigâne, va na vâmvâĵe talaqqi karde ast.

Dar nemune ye zir, nevisande mafhum e asli ye ‘community’ râ taërif karde, va yâ niyâz i be barâbarsâzi barâ ye ân na dide, yâ tavân aŝ râ na dâŝte:

‘Community’ hamân jâ i’st ke fard be vâsete ye ozviyat e serf e xiŝ dar yek jamë e ensâni sâheb e ŝarâyet e towlid mi ŝavad.

2. Emlâ ye Fârsi:

Dar barâbar, negâreŝ e vâĵe be emlâ vo rasmolxatt e fârsi be ân maënâ’st ke nevisande vojud e vâĵe râ niyâz e zabân e fârsi talaqqi kade va ân râ be onvân e vâmvâĵe pazirofte ast. Dar in hâlat, talaffoz i narmŝode, motâbeq bâ viĵegihâ ye âvâi yo vâji ye fârsi, yâ hattâ sâxtegi be vâĵe dâde mi ŝavad.

Dar nemune ye zir, nevisande paziroftan e ‘community’ be onvân e yek vâmvâĵe râ lâzem dâneste, va xod “komonte”, talaffoz e farânsavi ye ân, râ piŝnehâd karde ast:

“Komonte” hamân jâ i’st ke fard be vâsete ye ozviyat e serf e xiŝ dar yek jamë e ensâni sâheb e ŝarâyet e towlid mi ŝavad.

خطّ ۆ نگارش 

اهمّیّت ِ ویرگول

سه شنبه ۱۳ آبان۱۳۹۳‏‏، ساعت ِ

برا یِ نشان‌دادن ِ اهمّیّت ِ ویرگول، همه جمله یِ «بخشش لازم نیست، اعدام اش کنید» را شنیده ایم؛ امّا این جمله، گذشته از مصنوعی‌بودن اش، اهمّیّت ِ جا یِ ویرگول را نشان می‌دهد. اهمّیّت ِ ویرگول در جمله‌ها یِ عادی یِ روزانه، که آهنگ و درنگ معنا یِ آن‌ها را دگرگون می‌کند، آشکارتر است:

۱. چه فیلم ِ خوبي بود لعنتی!

۲. چه فیلم ِ خوبي بود، لعنتی!

در (۱) لعنتی به فیلم نسبت داده شده – «آن لعنتی چه فیلم ِ خوبي بود!». امّا در (۲) لعنتی به خود ِ شنونده نسبت داده می‌شود – «ای لعنتی، چه فیلم ِ خوبي بود!».

Barâ ye neŝândâdan e ahammiyyat e virgul, hame jomle ye “Baxŝeŝ lâzem nist, eëdâm aŝ konid” râ ŝenide im; ammâ in jomle, gozaŝte az masnui-budan aŝ, ahammiyyat e ye virgul râ neŝân mi dehad. Ahammiyyat e virgul dar jomlehâ ye âdi ye ruzâne, ke âhang o derang maënâ ye ânhâ râ degargun mi konad, âŝkârtar ast:

1. Ce film e xub i bud laënati!

2. Ce film e xub i bud, laënati!

Dar (1) laënati be film nesbat dâde ŝode – “Ân laënati ce film e xub i bud!”. Ammâ dar (2) laënati be xod e ŝenavande nesbat dâde mi ŝavad – “Ey laënati, ce film e xub i bud!”.

خطّ ۆ نگارش 

ow ov av

پنجشنبه ۲۹ اسفند۱۳۹۲‏‏، ساعت ِ

آوا یِ /ow/ را در دبستان آموزش نه می دهند؛ با آن که بسامد ِ بالا ای هم در واژگان ِ فارسی یِ ناب و هم در وام‌واژه‌ها یِ عربی‌بنیاد دارد. برا یِ نمونه:

در فارسی: پی‌رۏ، پرتۏ، رۏشن، نۏ، مۏ، جۏ، رۏزنه، کۏدن، لۏده، گۏجه، مۏز، اۏرنگ، گۏهر، گرۏ، گرۏگان، سۏگند، سۏدا، خۆدرۏ، دۏ، پادۏ، سۏغات، تلۏتلۏ، هۏله؛
در عربی‌بنیادها: تۏضیح، تۏحید، تۏطئه، اۏج، مۏج، نۏع، زۏج، قۏم، صۏت، مۏرد، تۏهین، سرلۏحه، مۏهوم، مۏجود، دۏره، دۏره‌گرد، دۏلت، هۏل، فردۏس.

برخ ای، این آوا را، به صِرف ِ این که در تهران به شکل ِ /o/ یِ کشیده ادا می کنند، همان /o/ می‌دانند؛ امّا تبدیل ِ آن پیش از واکه‌ها، به /ov/ یا گاه به اصل ِ خۆد، /av/، هم (۱) تفاوت ِ آن با /o/ را اثبات می کند، هم (۲) چنین می نماید که /w/ گونه یِ دیگر ای از /v/ باشد.

پیرۏ + ان ← پیرُوان؛
جۏ + ین ← جُوین؛
نۏ + ین ← نُوین؛

پیرۏ + ی ← پیرَوی؛
جۏ +  َنده ← جَونده؛
شنۏ + ا ← شنَوا.

علّت ِ دیگر ِ جداکردن ِ دۆواکه یِ /ow/ به واکه یِ /o/ و همخان ِ /w/، جدااُفتادن ِ آن‌ها در دۆ هجا، در نمونه‌ها یِ بالا'ست:
پیروان ← پی رُ وان؛
نوین ← نُ وین؛
شنوا ← شِ نَ وا.

Âvâ ye /ow/ râ dar dabestân âmuzeŝ ne mi dehand; bâ ân ke basâmad e bâlâ i ham dar vâĵegân e fârsi ye nâb va ham dar vâmvâĵehâ ye arabi-bonyâd dârad. Barâ ye nemune:

Dar fârsi: peyrow, partow, rowŝan, now, mow, jow, rowzane, kowdan, lowde, gowje, mowz, owrang, gowhar, gerow, gerowgân, sowgand, sowda, xodrow, dow, pâdow, sowĝât, telowtelow, howle;
Dar arabi-bonyâdhâ: towzih, towhid, towtee, owj, mowj, nowë, zowj, qowm, sowt, mowred, towhin, sarlowhe, mowhum, mowjud, dowre, dowregard, dowlat, howl, ferdows.

Barx i, in âvâ râ, be serf e in ke dar Tehrân be ŝekl e /o/ ye keŝide adâ mi konand, hamân /o/ mi dânand; hamân /o/ mi dânand; ammâ tabdil e ân piŝ az vâkehâ, be /ov/ yâ gâh be asl e xod, /av/, ham (1) tafâvot e ân bâ /o/ râ esbât mi konad, ham (2) conin mi nemâyad ke /w/ gune ye digar i az /v/ bâŝad.

Peyrow + ân → peyrovân;
jow + in → jovin;
now + in → novin;

peyrow + i → peyravi;
jow + ande → javande;
ŝenow + â → ŝenavâ.

Ellat e digar jodâkardan e dovâke ye /ow/ be vâke ye /o/ vo hamxân e /w/, jodâoftâdan e ânhâ dar do hejâ, dar nemunehâ ye bâlâ’st:

peyrovân → pey.ro.vân;
novin → no.vin;
ŝenavâ → ŝe.na.vâ.

خطّ ۆ نگارش 

«« پیش‌تر